Τρίτη, 28 Ιουνίου 2011

PALLIDA MORS SARACENORUM


Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΧΑΝΔΑΚΑ

7 ΜΑΡΤΙΟΥ 961



ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το έτος 815μ.Χ απέτυχε στην Ισπανία επαναστατικό κίνημα κατά του εμίρη Al Hakam της δυναστείας των Ομμεϋάδων, αναγκάζοντας τον αρχηγό της επανάστασης Abu Hafs(Αποχάβος των Βυζαντινών) να καταφύγει στην Αίγυπτο μαζί με τους υποστηρικτές του. Εκμεταλλευόμενοι τους εμφυλίους εντός του Αραβικού κόσμου κατέλαβαν την Αλεξάνδρεια το 816. Σε μια από τις πειρατικές επιδρομές τους έφτασαν ως τη Κρήτη και χαρακτηριστικά δήλωσαν "Ιδού η γη όπου σ'αυτήν ρέει μέλι και γάλα" (Σκυλιτζής Ι., Χρονογραφία σελ.56). Το 824-5 ο εμίρης Al Mamun ανεκατέλαβε την πόλη αναγκάζοντας τον δαιμόνιο Abu Hafs να εγκαταλείψει τη χώρα και να αποβιβαστεί στη Κρήτη, πιθανόν κοντά στα Μάταλα. Η απουσία του αυτοκρατορικού στόλου που ήταν εμπλεγμένος σε εμφύλιες διαμάχες τους έδωσε την ευκαιρία να κατακτήσουν συστηματικά το νησί ως το έτος 828. Μετά από μια ανεπιτυχή και πρόχειρα οργανωμένη προσπάθεια ανακατάληψης από τους Βυζαντινούς υπό τους πρωτοσπαθάριους Φωτεινό και Δαμιανό, οι Άραβες οχυρώνουν μια τοποθεσία με ισχυρό τείχος και τάφρο και την ονομάζουν Αλ-Χαντάκ δηλαδή το σημερινό Ηράκλειο Από τότε ξεκινάει η πειρατική τους δράση που δεν είχε σκοπό την υποδούλωση άλλων νησιών, απλώς την απόσπαση λύτρων ή λείας από διερχόμενα εμπορικά πλοία.
Δύο ακόμη προσπάθειες απελευθέρωσης του νησιού, υπό τον στρατηγό Κρατερό και τον στρατηγό Ωορύφα κατέληξαν σε αποτυχία. Το γεγονός όμως που άλλαξε τις ισορροπίες στη σύγκρουση ήταν η άλωση και εξαπονδρισμός της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς υπό τον εξομώτη Λέων Τριπολίτη το 904μ.Χ.. Μετά από μια παραπλανιτική πορεία προς τη Κωνσταντινούπολη, ο αραβικός στόλος κινήθηκε προς την ανυπεράσπιστη και με χαμηλά ναυτικά τείχη πρωτεύουσα της Μακεδονίας και προξένησε μεγάλες καταστροφές έπειτα από πολιορκία μόλις δύο ημερών.
Ήταν πλέον φανερό πως η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έπρεπε πάση θυσία να επανακαταλάβει τη μεγαλόνησο αλλά οι συνεχείς εσωτερικές έριδες καθυστερούσαν την ανάληψη αυτής της παράτολμης εκστρατείας θέτοντας έτσι πιο γερά τα θεμέλια της εξουσίας των Σαρακηνών στη Κρήτη αλλά και στο Νότιο Αιγαίο, θέτωντας έτσι τη ναυτική εμπορική δραστηριότητα στο αρχιπέλαγος σε θηλειά.
Το 959 μ.Χ. ανεβαίνει στον θρόνο της Πόλης ο Ρωμανός Β', ο πρώτος σύζυγος της περίφημης Θεοφανούς της Φόνισσας, καρπός του γάμου τους ήταν ο σπουδαίος αυτοκράτορας Βασίλειος ο Β' ο Βουλγαροκτόνος. Ο Ρωμανός αποφασίζει να αναλάβει δράση απέναντι στους Άραβες και επιλέγει τον Νικηφόρο Φωκά, μέλος γνωστής οικογένειας στρατιωτικών, ως Δομέστικο των σχολών της Ανατολής. Την επόμενη χρονιά ο Αυτοκράτορας μαζί με τον στρατηγό ετοιμάζουν μία κολοσσιαίων διαστάσεων αρμάδα αποτελούμενη από δύο χιλιάδες πυροφόρα χελάνδια, χίλιοι δρόμωνες και 307 "καματηρά" (πλοία εφοδιοπομπής)! Ένας άνευ προηγουμένου τεράστιος στόλος αποτελούμενος από εκατοντάδες χιλιάδες πολεμιστές. Οι αραβικές πηγές αναφέρουν στόλο επτακοσίων καραβιών με 72 χιλιάδες πεζούς και 5 χιλιάδες ιππείς. Ακόμα και αν ισχύουν οι μετριοπαθείς εκτιμήσεις των αράβων ιστορικών, το μέγεθος του στόλου και του στρατού ήταν ικανό να προκαλέσει πανικό σε οποιοδήποτε βασίλειο της εποχής. Ο στόλος πέρασε από αρκετά νησιά του Αιγαίου αλλά στη Σαντορίνη σταμάτησε επειδή οι Βυζαντινοί ναυτικοί δεν ήξεραν τη διαδρομή νοτιότερα! τόσος ήταν ο φόβος που ενέπνεαν οι Σαρακηνοί πειρατές που οι κυβερνήτες των αυτοκρατορικών πλοίων δεν τολμούσαν εδώ και πολλά χρόνια να προσεγγίσουν την Κρήτη. Τελικά τη λύση την έδωσαν Καρπάθιοι ναυτικοί που οδήγησαν τη πανστρατιά του Φωκά στη νησίδα Δία στις ακτές του νησιού.



Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ


Από τη νησίδα ο Φωκάς έστειλε κατασκοπευτικά σκάφη ενώ περίμενε ολοκληρο τον στόλο να καταφθάσει. Οι Σαρακηνοί αιφνιδιάστηκαν από το μέγεθος του εκστρατευτικού σώματος αλλά γρήγορα αναθάρρησαν και έλαβαν θέσεις στις ακτές για να εμποδίσουν την απόβαση. Καθώς δεν υπήρχε κάποιο μεγάλο λιμάνι στη περιοχή για να υποστηρίξει τη δύσκολη επιχείρηση, ο Φωκάς αφού έφτασαν όλα τα πλοία, τα εξόπλισε με επικλινείς σανίδες ώστε να διευκολυνθεί η έξοδος των στρατιωτών από αυτά. Τα πληρώματα διετάχθησαν να κωπηλατήσουν προς τη στεριά και μόλις έφτασαν σε κοντινή απόσταση πλήθος τοξευμάτων κατευθύνθηκε προς τους αμυνόμενους Άραβες. Όλες οι κλίμακες των πλοίων κατέβηκαν στη στεριά σχεδόν ταυτόχρονα κάνοντας αδύνατη τη προσπάθεια των Σαρακηνών να εμποδίσουν την απόβαση.
Συντεταγμένες οι βαριά οπλισμένες φάλαγγες των Βυζαντινών χωρίστηκαν στα τρία και βάδισαν εναντίον των εχθρών. Τους έτρεψαν με σχετική ευκολία σε φυγή. Όσοι διεσώθηκαν, κατέφυγαν στο οχυρό του Χάνδακα. Οι δυνάμεις του Νικηφόρου Φωκά στρατοπέδευσαν έξω από τη πόλη, τη περικύκλωσαν με πασσάλους και έφτιαξαν και δική τους τάφρο για να αποφύγουν τον αιφνιδιασμό από κάποια νυκτερινή επίθεση των Αράβων. Αυτός εξάλλου ήταν και ο τρόπος πολέμου των Αράβων απέναντι στους σιδερόφρακτους στρατούς τόσο του Βυζαντίου όσο και της Δύσης. Ένα πλέγμα ανταρτοπολέμου, ενεδρών και πολέμου φθοράς. Έτσι είχαν αντιμετωπίσει και τις προηγούμενες προσπάθειες των Βυζαντινών με μεγάλη επιτυχία. Ο νέος αυτός όμως στρατηγός της Αυτοκρατορίας ήταν διαφορετικός από τους προηγούμενους. Εμπειροπόλεμος και αποφασισμένος για την επικράτηση, αλλά και υπομονετικός, συνετός και καρτερικός. Είδε πως το τείχος της πόλης είναι μεγάλο και ισχυρό και πως μια κατά μέτωπο επίθεση τόσο νωρίς θα είχε ως μοναδικό αποτέλεσμα την απώλεια πολλών δικών του στρατιωτών. Έτσι απέκλεισε την πόλη αλλά και διέταξε ναυτικό αποκλεισμό ολόκληρου του νησιού καθώς ο μεγάλος αριθμός πλοίων του το επέτρεπε. Παράλληλα έστελνε ισχυρές δυνάμεις σε όλη τη Κρήτη για να αποκαταστήσουν τη Βυζαντινή κυριαρχία στο νησί. Έδινε πολλές συμβουλές για επαγρύπνιση καθώς ο κίνδυνος αιφνιδιαστικής επίθεσης ήταν μεγάλος. Οι στρατηγοί του άκουσαν τις συμβουλές του εκτός από τον Νικηφόρο Παστιλά που με ένα άγημα Βαράγγων γλεντούσαν μετά από κάποια νίκη και δέχθηκαν ξαφνική επίθεση και κατεκόπησαν όλοι από τους Αγαρηνούς.
Ο ηγέτης των Σαρακηνών της Κρήτης Abd al Aziz ibn Schu 'ab (Κουρουπής για τους Βυζαντινούς), έστειλε μηνύματα για βοήθεια στους ομόθρησκους του ηγέτες. Οι εμφύλιες έριδες μέσα στον αραβικό κόσμο έκαναν αδύνατη οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια αντιμετώπισης του κινδύνου. Η Αίγυπτος έστειλε μικρές δυνάμεις που αντιμετωπίστηκαν εύκολα και ο εμίρης του Χαλεπίου έστειλε 30 χιλιάδες ιππείς στη Μικρά Ασία ως αντιπερασπισμό αλλά και αυτοί αναχαιτίστηκαν από τον Λέων Φωκά, αδερφό του Νικηφόρου.
Ο Βυζαντινός αρχιστράτηγος έδωσε πολύ σημασία στον ψυχολογικό πόλεμο. Βομβάρδιζε τα τείχη καθημερινά περισότερο για κλονισμό του ηθικού των πολιορκημένων παρά για των οχυρώσεων. Παράλληλα οι κατάσκοποι του εντόπισαν ένα μέρος του τείχους που ενώ ήταν χτισμένο πάνω σε πέτρα, όπως και όλο το τείχος άλλωστε, κάτω από τη πέτρα υπήρχαν ψαμμολιθικά στρώματα. Εκεί έστειλε σκαπάνεις για να υπονομεύσουν τους αμυντικούς πύργους της πόλης. Σιγά σιγά και υπομονετικά ετοίμαζε τον στρατό του για την τελική έφοδο.
Με αυτές τις ενέργειες αλλά και με στρατιωτικά γυμνάσια περνούσε ο χειμώνας τ
ου 960-961 ο οποίος ήταν πολύ βαρύς. Τα εφόδια της πανστρατιάς εξαντλήθηκαν σύντομα και το ηθικό κλονίστηκε. Η προσωπική παρέμβαση και το κύρος του Νικηφόρου Φωκά απέτρεψαν τη διάλυση του εκστρατευτικού σώματος. Ο παρακοιμώμενος (κάτι σαν πρωθυπουργός) του αυτοκράτορα αγόρασε τεράστιες ποσότητες σιταριού. Το μισό σιτάρι το πούλησε στη μισή τιμή ώστε να ρίξει τις ανεβασμένες τιμές των κερδοσκόπων και το άλλο μισό το έστειλε στη Κρήτη ώστε να ανεφοδιαστεί ο στρατός που βρισκόταν στα όρια της πείνας.
Οι Σαρακηνοί αποφάσισαν να κάνουν ηρωική έξοδο εκείνη την εποχή. Χίλιοι πεντακόσιοι ιππείς και τριάντα έξι χιλιάδες πεζοί πραγματοποίησαν επίθεση φανατισμένοι από τα λόγια του εμίρη τους. Ξύρισαν τα κεφάλια τους και βάδισαν εναντίον του αυτοκρατορικού στρατού με έκδηλο τον θρησκευτικό φανατισμό που χαρακτήριζε τις αραβικές στρατιές της εποχής. Ο Νικηφόρος είχε πληροφορηθεί μέσω κατασκόπων την επικείμενη επίθεση και σχε
δίασε ένα λαμπρό σχέδιο. Έστησε τέσσερις ενέδρες και όταν οι Σαρακηνοί επιτέθηκαν, ο στρατός του προσποιήθηκε υποχώρηση οδηγώντας έτσι τους αντιπάλους στην ενέδρα. Όταν ο έκλεισε ο κλοιός των Βυζαντινών η μάχη είχε μετατραπεί σε σφαγή! Ο Κουρούπης έκλεισε τις πύλες του Χάνδακα ώστε να αναγκάσει τους πολεμιστές του να αγωνιστούν μέχρι τέλους. Ύστερα από επτά αποτυχημένες επιθέσεις αναγκάστηκε να ανοίξει δίοδο να μπουν οι στρατιώτες του μέσα ώστε να μη χαθεί ολόκληρος ο στρατός του και αναγκαστεί να παραδώσει το οχυρό του εκείνη τη μέρα.
Στις 7 Μαρτίου αποφάσισε να πραγματοποιήσει την τελική του έφοδο. Τα τείχη είχαν υπονομευτεί κατάλληλα και βομβαρδιστεί ανηλεώς από τους καταπέλτες. Ο αντίπαλος στρατός είχε αποδεκατιστεί κατά την ηρωική του έξοδο και πλέον δεν επαρκούσε για την αποτελεσματική άμυνα του Χάνδακα. Έφερε όλο τον στρατό του μπροστά από τα τείχη και παρέταξε τις φάλαγγες σε πυκνή τετραγωνική διάταξη. Τέλεσε τις απαραίτητες χριστιανικές λειτουργίες (ως βαθιά θρησκευόμενος και ο ίδιος) και ξεκίνησε την επίθεση. Τότε έγινε κάτι που ανέβασε περισσότερο το ηθικό του στρατού. Μια Σαρακηνή μάγισσα ανέβηκε πάνω στα τείχη και έριχνε κατάρες στους στρατιώτες του Βυζαντίου. Ένας επιδέξιος τοξότης βγήκε μπροστά από τους συμπολεμιστές του και με τη πρώτη βολή τη γκρέμισε από τις οχυρώσεις!
Το σύνθημα δόθηκε και οι μηχανικοί έβαλαν φωτιά στα τούνελ και το τείχος κατακρημνίστηκε, αφήνοντας μια μεγάλη δίοδο στους πολιορκητές να μπουν στην πόλη. Οι Σαρακηνοί μαζεύτηκαν στο άνοιγμα ώστε να εμποδίσουν την είσοδο των ανδρών του Νικηφόρου Φωκά αλλά δεν κατάφεραν να αντέξουν για πολύ ώρα. Ήταν απλώς λιγοστοί στον αριθμό πλέον. Όταν οι στρατιώτες μπήκαν εντός της πόλης ξεκίνησαν οι οδομαχίες που πολύ σύντομα μετατράπηκαν σε άγρια σφαγή του πληθυσμού. Μόνο η παρέμβαση του αρχιστράτηγου σταμάτησε το μακελειό. Χιλιάδες άραβες σκοτώθηκαν ενώ πάρα πολλοί αιχμαλωτίστηκαν είτε για να πουληθούν ως σκλάβοι, είτε για να ανταλλαχθούν με χριστιανούς αιχμαλώτους. Ο Κουρούπης και ο γιος του Ανεμάς αιχμαλωτίστηκαν και αυτοί και στόλισαν τον θρίαμβο του Φωκά στη Κωνσταντινούπολη. Αργότερα ο Ανεμάς θα γινόταν ένας πολυνίκης και πιστός στρατηγός της Αυτοκρατορίας!
Μετά από 137 χρόνια η Κρήτη επέστρεψε στην αγκαλιά του Βυζαντίου.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η ανακατάληψης της Κρήτης ήταν θεμελιώδους σημασίας για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το πολύτιμο θαλάσσιο εμπόριο άρχισε να ανθίζει και πάλι λειτουργώντας ως σημαντική πηγή πλουτισμού των δημόσιων ταμείων. Οι εκκαθαρίσεις στο νησί και ο "επαναχριστιανισμός" του πληθυσμού ήταν οι πρώτες προτεραιότητες του στρατηγού. Ως πραγματικός πιστός έδωσε αρκετά λεφτά από τα λάφυρα στον φίλο του και πνευματικό του Αθανάσιο Αθωνίτη που ίδρυσε το πρώτο μοναστήρι στο Άγιο Όρος τη μονή της Μεγίστης Λαύρας. Έτσι ξεκίνησε ένας θεσμός που αποτελεί σημείο αναφοράς τόσο για τους Ορθόδοξους χριστιανούς αλλά και για όλες τις υποδιαιρέσεις της Χριστιανοσύνης.
Πριν προλάβει να τελειώσει την αναδιοργάνωση του νησιού, κλήθηκε επειγόντως στη πρωτεύουσα ώστε να αναλάβει το ανατολικό μέτωπο που δοκιμαζόταν σκληρά από τους άραβες. Μετά από πολλές επιτυχίες κατάφερε να τους περιορίσει σημαντικά. Στις 15 Μαρτίου 963 ο αυτοκράτορας Ρωμανός Β΄ απεβίωσε σε ηλικία μόλις 26 χρονών. Τότε ο Νικηφόρος επέστρεψε εσπευσμένα και πάλι στη Κωνσταντινούπολη όπου δήλωσε μπροστά στη Σύγκλητο πίστη στα δύο παιδιά του Ρωμανού τον Κωνσταντίνο 8ο και τον Βασίλειο Β΄(Βουλγαροκτόνο). Αναγκάστηκε όμως από τον στρατό του να αναλάβει τις τύχες της αυτοκρατορίας αφού αναγορεύτηκε αυτοκράτορας στις 2 Ιουλίου 963μ.Χ. Νυμφεύτηκε τη Θεοφανώ και εξεστράτευσε εκ νέου εναντίον των Αράβων. Όσο έλειπε στη πρωτεύουσα άφησε στο μέτωπο τον ανιψιό του και μετέπειτα δολοφόνο του αλλά και σύζυγο της Θεοφανούς αλλά και αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή. Έναν λαμπρό στρατιωτικό αλλά σκοτεινό και αδίστακτο χαρακτήρα.
Ο Νικηφόρος Φωκάς, ως σταυροφόρος αυτοκράτορας συνεχίζοντας στο δρόμο που χάραξε ο Ηράκλειος, ανέκτησε όλη τη Μικρά Ασία αλλά και πολλές περιοχές στη Μεσοποταμία και απείλησε όσο κανένας άλλος τους Άραβες αφού τους εξανάγκασε σε αμυντικό αγώνα διαρκείας. Μέσα σε έξι μόνο χρόνια βασιλείας έθεσε τις βάσεις ώστε οι δύο διάδοχοι του, Τσιμισκής και Βουλγαροκτόνος να παγιώσουν τη δύναμη της κραταιάς Αυτοκρατορίας. Ο αντίκτυπος των επιτυχιών του ήταν τέτοιος ώστε οι Δυτικοί που συνήθως λοιδορούσαν τους Βυζαντινούς του απέδωσαν τον τίτλο "PALLIDA MORS SARACENORUM" δηλαδή ο Ωχρός Θάνατος των Σαρακηνών. Μετά τη δολοφονία του το 969μ.Χ. από τη σύζυγο του Θεοφανώ και τον ανιψιό του Τσιμισκή αγιοποιήθηκε και πάνω στον τάφο του ο Μητροπολίτης Μελιτηνής χάραξε επάνω σε πέτρα :
Τον ανδράσι πριν και τομώτερον ξίφους

Πάρεργον ούτος και γυναικός και ξίφους.

Ος τω κράτει πριν γης είχεν όλον κράτος,

ώσπερ μικρός γης μικρόν ώκησε μέρος.

Το πριν σεβαστόν, ως δοκώ, και θηρίοις,

ανείλεν η σύγκοιτος έν δοκούν μέλος.

ο μηδέ νυξί μικρόν υπνώττειν θέλων

εν τω τάφω νυν μακρόν υπνώττει χρόνον.

θέαμα πικρόν! Αλλ' ανάστα νυν, άναξ,

και τύπτε πεζούς, ιππότας, τοξοκράτας,

το σον στράτευμα, τας φάλαγγας, τους λόχους.

Ορμά καθ' ημών ρωσική πανοπλία,

Σκυθών έθνη σφύζουσιν εις φονουργίας,

λεηλατούσι παν έθνος την σην πόλιν,

ους επτόει πριν και γεγραμένος τύπος

προ των πυλών σος εν πόλει Βυζαντίου.

Ναι, μη παρόψει ταύτα˙ ρίψον τον λίθον

τον σε κρατούντα, και λίθοις τα θηρία

τα των εθνών δίωκε˙ δως δε και πέτρας

στηριγμόν ημίν αρραγεστάτην βάσιν.

ει δε ου προκύψαι του τάφου μικρόν θέλεις,

καν ρήξον εκ γης έθνεσιν φωνήν μόνην˙

ίσως σκορπίσεις ταύτη και τρέψει μόνη.

Ειδ' ουδέ τούτο, τω τάφω τω σω δέχου

Σύμπαντας ημάς˙ ο νεκρός γαρ αρκέσει

Σώζειν τα πλήθη των όλων χριστονύμων,

Ώ πλην γυναικός τα δ' άλλα Νικηφόρος




Τρίτη, 21 Ιουνίου 2011

Το τέλος της Μακεδονίας





Γ΄ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ


Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΠΥΔΝΑΣ

22 ΙΟΥΝΙΟΥ 168 π.Χ.


ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Ο Δέυτερος Μακεδονικός Πόλεμος (200-196π.Χ.) έληξε με τον θρίαμβο της Ρώμης και των Ελλήνων συμμάχων της επί του Φιλίππου του Ε΄ στις Κυνός Κεφαλές το 197π.Χ. Με αυτή τη νίκη οι Ρωμαίοι διασφάλισαν τον περιορισμό της Μακεδονίας εντός της επικρατείας της και τον περαιτέρω πολιτικό και στρατηγικό κατακερματισμό του Ελληνικού κόσμου. Το Μακεδονικό βασίλειο είχε ακόμη πολλές αντοχές και ήταν πρακτικά αδύνατον για τη Ρώμη να το κατακτήσει αλλά μετά από αυτή την ήττα είχε στρωθεί ο δρόμος για την οριστική επικράτηση των Λατίνων.
Ο πανούργος Φίλιππος ξεκίνησε το σχέδιο αναδιοργάνωσης του κράτους του σχεδόν αμέσως μετά το πέρας του πολέμου. Έχτισε νέες πόλεις μακριά από τους κεντρικούς οδικούς άξονες ώστε να μη γίνονται αντιληπτές οι κινήσεις του από τους αντιπάλους και μυστικά προετοίμαζε τον νέο του στρατό. Δεν πρόλαβε όμως να ολοκληρώσει το σχέδιο του καθώς απεβίωσε στην Αμφίπολη το 179π.Χ. Στον θρόνο τον διαδέχθηκε ο γιος του Περσέας αφού πρώτα εξόντωσε τον αδερφό του και συνδιεκδικητή Δημήτριο.
Ο Περσέας υπήρξε πολύ δραστήριος. Συνέχισε το εξοπλιστικό πρόγραμμα του πατέρα του αλλά διαφοροποιήθηκε στην εξωτερική πολιτική καθώς ξεκίνησε ένα πανελλήνιο κίνημα κατά των Ρωμαίων επιζητώντας έτσι νέα σύγκρουση με τις λεγεώνες. Η σύγκρουση αυτή δεν άργησε να έρθει. Η φιλολαϊκή πολιτική του Περσέα κίνησε την υποψία μεταξύ των Ελλήνων ηγεμόνων της περιοχής και τόσο ο Ευμένης Β΄της Περγάμου όσο και η Αιτωλική Συμπολιτεία προσκάλεσαν τη Ρώμη σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο εναντίον της Μακεδονίας. Το διαχρονικό σαράκι του Ελληνισμού ξεκίνησε να κατατρώει ακόμη μια φορά τη σάρκα του έθνους.
Το 171 π.Χ. ξεκίνησε ο νέος Μακεδονικός Πόλεμος με έναν θρίαμβο τον Μακεδονικών όπλων επί των Ρωμαίων υπό τον Πόπλιο Λίκινο Κράσσο στη μάχη του Καλλίνικου κοντά στη Λάρισα. Σε αυτή τη μάχη δεν υπήρξε σύγκρουση φάλαγγας-λεγεώνας καθώς συγκρούστηκαν μόνο οι προφυλακές των στρατών (πελταστές και λοιποί ελαφρά οπλισμένοι) και το ιππικό. Η υπεροχή του ιππικού των Εταίρων ήταν τέτοια που η ρωμαϊκή στρατιά υπέστη πανωλεθρία και αναγκάστηκε να υποχωρήσει καθώς ήταν βέβαιο πως η λεγεώνα χωρίς την κάλυψη του ιππικού και όντας καθηλωμένη από τις φάλαγγες του Περσέα θα βρισκόταν περικυκλωμένη από τους Μακεδόνες ιππείς.
Οι Ρωμαίοι θορυβημένοι από τη πανωλεθρία έστειλαν στην Ελλάδα τον ικανότερο στρατηγό τους τον Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο, έναν άντρα που είχε προσφέρει πολλά στη Ρώμη και έχαιρε της εκτίμησης όλου του αρχαίου κόσμου. Ταυτόχρονα έστειλαν στην Ήπειρο τον Λεύκιο Αινίκιο Γάλλο για να εξουδετερώσει τους Ηπειρώτες συμμάχους της Μακεδονίας. Όπως θα καταφανεί στο τέλος αυτή η κίνηση ίσως ήταν και η κρισιμότερη του πολέμου, παράδειγμα της στρατηγικής οξυδέρκειας του Αιμίλιου Παύλου που ουσιαστικά είχε στον έλεγχο του ολόκληρη τη πολιτική της Ρώμης στα χρόνια του πολέμου.
Ο Περσέας απέτυχε να υπερασπιστεί τόσο τους συμμάχους του στην Ήπειρο όσο και στη Θεσσαλία και αναγκάστηκε να προσφύγει σε καθαρά αμυντική στρατηγική εντός της Μακεδονίας. Έστησε το στρατόπεδο του στη βόρεια όχθη του ποταμού Ενιπέα (ακριβώς κάτω από το σημερινό Λιτόχωρο), για να εμποδίσει τη διάβαση του από τις λεγεώνες του Αιμίλιου Παύλου. Ο έμπειρος στρατηγός είδε πως ο Περσέας είχε φερθεί με σύνεση και απέφυγε τη βίαιη διάβαση του ποταμού. Αντίθετα έστειλε ισχυρή στρατιωτική δύναμη στο πέρασμα της Πέτρας ανάμεσα στον Όλυμπο και τα Πιέρια Όρη αιφνιδιάζοντας τη Μακεδονική φρουρά της περιοχής και εξασφαλίζοντας μία ασφαλή δίοδο στη πεδιάδα της Κατερίνης. Ο Μακεδόνας βασιλιάς απογοητευμένος, απέσυρε το στρατόπεδο του από την οχυρή θέση για να μη βρεθεί περικυκλωμένος. Κατέφυγε στη βόρεια όχθη του ποταμού Αίσωνα όπου και στρατοπέδευσε λίγο νότια της σημερινής Κατερίνης. Ο Ρωμαίος Ύπατος αντίθετα στρατοπέδευσε στους λόφους πάνω από το πεδίο της μάχης για να αποφύγει προφανώς τις επιδρομές των Μακεδόνων πρόδρομων ιππέων.



Η ΜΑΧΗ

Ο βασιλιάς της Μακεδονίας είχε στη διάθεση του 30 χιλιάδες φαλαγγίτες, 9 χιλιάδες ελαφρά οπλισμένους και 4 χιλιάδες ιππείς. Παρέταξε τους άντρες τους με το κλασικό "Μακεδονικό σχήμα" που υιοθέτησε ο Φίλιππος ο Β΄ και τελειοποίησε ο Μέγας Αλέξανδρος. Οι φαλαγγίτες στη μέση της παράταξης χωρισμένη σε δύο τμήματα. Αριστερά οι χαλκασπίδες και δεξιά οι αργυρασπίδες. Στο αριστερό τμήμα της παράταξης υπήρχε ιππικό με τη προσθήκη πολλών πελταστών και
τοξοτών. Τόσο οι άντρες όσο και τα άλογα αυτά είχαν εκπαιδευτεί στην αντιμετώπιση ελεφάντων (Πολύαινος,Στρατηγήματα) καθώς οι Ρωμαίοι διέθεταν 20 περίπου θηρία στις τάξεις του στρατού τους. Στα δεξιά το βασιλικό ιππικό μαζί με το εξαιρετικό σώμα των Εταίρων ιππέων. Απέναντι του ο Ρωμαίος Ύπατος διέθετε 23.800 λεγεωνάριους, 9.600ελαφρά οπλισμένους και 4.200 ιππείς. Χώρισε το πεζικό του σε δύο λεγεώνες με τους "ψιλούς" έμπροσθεν της παράταξης. Στα αριστερά παρέταξε τους ελέφαντες με λίγο ιππικό και αρκετούς ελαφρά οπλισμένους ενώ στα δεξιά το μεγαλύτερο μέρος του ιππικού επιφορτισμένο με τη δυσκολότερη αποστολή, να αντιμετωπίσει δηλαδή του Μακεδόνες Εταίρους!
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο ζήτημα των ενισχύσεων ως μισθοφορικό σώμα που έλαβε ο Περσέας από τους Βαστέρνους, τρομεροί και πολεμοχαρείς Γαλάτες, λίγο πριν από τη μάχη. Οι 20 χιλιάδες αυτοί υψηλόσωμοι πολεμιστές φάνταζαν ως ιδανικοί σύμμαχοι για τους Μακεδόνες στρατιώτες καθώς η όψη τους και μόνο ήταν αποκαρδιωτική για τον οποιονδήποτε εχθρό. Η αμοιβή που ζήτησαν όμως οι Γαλάτες ήταν πολύ υψηλή και λίγο πριν από τη μάχη αποχώρησαν δίχως να λάβουν μέρος στο πλευρό των Μακεδόνων. Η σύγκρουση ξεκίνησε στις 3 το απόγευμα γεγονός που προσδίδει αληθοφάνεια στον ισχυρισμό πως η μάχη ξεκίνησε από τυχαίο γεγονός. Οι Μακεδόνες διάβηκαν τον Αίσωνα ποταμό και πλησίασαν απειλητικά τη ρωμαϊκή παράταξη. Το τείχος από τις σάρισες έμοιαζε αδιαπέραστο για τους λεγεωνάριους. Και όντως ήταν! Το δεξί μέρος της ρωμαϊκής παράταξης άντεξε στη προέλαση της φάλαγγα κυρίως λόγω της δράσης των ελεφάντων που παρά την εκπαίδευση των Μακεδόνων φαίνεται να έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη καθήλωση των Ελλήνων χαλκασπίδων. Στο αντίθετο άκρο της παράταξης οι αργυρασπίδες, χωρίς κανένα εμπόδιο στο δρόμο τους, σάρωσαν τη ρωμαϊκή παράταξη που παρά τον αρχικό ηρωισμό ξεκίνησε να υποχωρεί άτακτα προς τους λόφους. Ο Αιμίλιος Παύλος εξοργίστηκε με την υποχώρηση και όρμησε ανάμεσα στους άνδρες του ξορκίζοντας τους να παραμείνουν στις θέσεις τους.
Η κατάσταση όμως άλλαξε άρδην μετά τη μεταφορά του πεδίου μάχης στους λόφους πριν το στρατόπεδο. Το ανισόπεδο πλέον σημείο εμπόδιζε τους φαλαγγίτες να είναι ο ένας δίπλα στον άλλον, δημιουργώντας έτσι μεγάλα κενά στην ελληνική παράταξη. Καθοριστικό ρόλο επίσης έπαιξε και η δράση του ρωμαϊκού ιππικού που με αυτοθυσία έπεσε πάνω στη φάλαγγα καθυστερώντας τη καταδίωξη του ηττημένου πεζικού. Οι Ρωμαίοι ιππείς υπέστησαν τρομακτικές απώλειες αλλά έδωσαν χρόνο στη Λεγεώνα να ανασυνταχθεί αλλά διέσπασαν περαιτέρω τη συνοχή της φάλαγγας. Μεγάλο ερωτηματικό αποτελεί η απουσία από τις περιγραφές των αρχαίων συγγραφέων κάποια δράση του επίφοβου σώματος των Εταίρων ιππέων. Αν οι Μακεδόνες ιππείς επέδραμαν κατά των Ρωμαίων καβαλάρηδων τότε σίγουρα θα τους είχαν τρέψει σε φυγή και ολόκληρη η αριστερή πτέρυγα της Ρωμαϊκής παράταξης θα είχε καταρρεύσει. Η καταδίωξη της υποχωρήσας λεγεώνας από τους Εταίρους θα ήταν μετά το ζητούμενο καθώς και η μεταβολή των αργυρασπίδων προς τα αριστερά για να συνδράμουν τους σκληρά δοκιμαζόμενους χαλκασπίδες.
Τίποτα από αυτά όμως δε συνέβηκε και η σφοδρή αντεπίθεση της λεγεώνας απέναντι στην αποδιοργανωμένη φάλαγγα ξεκίνησε. Οι μεμονωμένες μάχες που ακολούθησαν ευνοούσαν τους λεγεωνάριους λόγω του οπλισμού τους. Η μεγαλύτερες ασπίδες τους καθώς και το μακρύτερο ξίφος τους το gladius υπερτερούσαν κατά πολύ της μικρής ασπίδας και του ξιφίδιου ( περισσότερο μεγάλο μαχαίρι παρά ξίφος) που ήταν οπλισμένοι οι Μακεδόνες. Οι επίφοβες σάρισες τους ήταν πλέον άχρηστες αφού η οπλιτική παράταξη είχε διασπαστεί. Αλλά το χειρότερο δεν είχε συμβεί ακόμη. Το ιππικό των Εταίρων παρακολουθούσε χωρίς να παρεμβαίνει τη σφαγή των συμπατριωτών του και ο βασιλιάς Περσέας αποχώρησε από το πεδίο της μάχης αφήνοντας τους στρατιώτες του στην τύχη τους!
Οι αργυρασπίδες τράπηκαν σε άτακτη φυγή ενώ οι χαλκασπίδες στο αριστερό άκρο της παράταξης συνέχισαν να πολεμούν με απαράμιλλο ηρωισμό. Κυκλώθηκαν από ολόκληρη πλέον τη ρωμαϊκη παράταξη και έπεσαν μέχρις ενός, 5 χιλιάδες άντρες χωρίς να παραδώσουν τα όπλα τους, πιστοί στους όρκους που είχαν δώσει. Ο Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος διέταξε καταδίωξη του εχθρού αφού εντελώς απρόσμενα του δόθηκε η ευκαιρία να εκμηδενίσει τον στρατό της Μακεδονίας σε μία μόλις μάχη. Οι Ρωμαίοι πρόλαβαν τους Μακεδόνες που υποχωρούσαν στη θέση Λουλουδιές του Κίτρους Πιερίας και η σφαγή που ακολούθησε δεν είχε προηγούμενο σε σκληρότητα και βαρβαρότητα. Η μάχη παρά την αρχική θετική έκβαση για τον Περσέα, κατέληξε σε θρίαμβο της Ρώμης.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Μετά τη μάχη ο Περσέας προσπάθησε να διαφύγει στη Μ.Ασία για να διεκδικήσει ξανά τον θρόνο του, κάτι που είχαν κάνει στο παρελθόν οι πρόγονοι του Αντίγονος Γονατάς και περισσότερο ο Δημήτριος Πολιορκητής. Δεν τα κατάφερε όμως και συνελήφθη στη Σαμοθράκη. Σύρθηκε αιχμάλωτος στην Ιταλία όπου και πέθανε ατιμασμένος. Η πόλη της Πύδνας έπειτα από σύντομη πολιορκία έπεσε και μαζί της έπεσε και ολόκληρη η Μακεδονία που αποτελούσε πλέον επαρχία της Ρώμης. Ο δρόμος για την κατάκτηση του Ελληνικού κόσμου είχε ανοίξει διάπλατα για τη νέα υπερδύναμη της εποχής! Τα λάφυρα που μάζεψε ο Αιμίλιος Παύλος και έστειλε στη Ρώμη ήταν τόσα πολλά που, όπως λέγεται, για εκατόν πενήντα χρόνια οι Ρωμαίοι πολίτες δεν πλήρωναν φόρους καθώς η αιώνια πόλη μπορούσε να συντηρηθεί από τα Μακεδονικά χρήματα!
Τα λάθη του Περσέα αμέτρητα αλλά κανείς δε μπορεί να του καταλογίσει ευθύνες καθώς όπως φαίνεται έπεσε θύμα μιας απίστευτης προδοσίας. Το μεγαλύτερο του λάθος είναι η άφεση των Ηπειρωτών συμμάχων στην τύχη τους. Ο νέος βασιλιάς υστερούσε σε θέματα της λεγόμενης "Υψηλής Στρατηγικής" έναντι του γηραιού Ρωμαίου στρατηγού και απέτυχε να ενισχύσει τους συμμάχους του ώστε να αποφύγει την ήττα τους. Αυτή η ήττα των Ηπειρωτών έδωσε το έναυσμα στον Αιμίλιο Παύλο να εισέλθει μέχρι μέσα στη Μακεδονική επικράτεια καθώς τα νώτα του ήταν πλέον καλυμμένα. Επιπλέον η πρόχειρη φύλαξη του στενού της Πέτρας ήταν ένα μεγάλο σφάλμα στρατηγικής. Έδωσε τη δυνατότητα στον εχθρό να πλευροκοπήσει τη παράταξη του και να επιλέξει πλέον αυτός τον τόπο και χρόνο της σύγκρουσης. Το άλλο μεγάλο λάθος του ήταν τακτικής φύσεως, δηλαδή κατά τη διάρκεια της μάχης. Η αργυρασπίδες μετά τη πρώτη κρούση και φυγή των Ρωμαίων, τους ακολούθησαν σε
ανισόπεδο έδαφος που δεν ταιριάζει σε οπλιτικό πόλεμο, έκανε δηλαδή το ίδιο λάθος που έκανε και ο πατέρας του στις Κυνός Κεφαλές. Έπρεπε να διατάξει τη παύση της προέλασης και την ενίσχυση των χαλκασπίδων στο αριστερό άκρο που δοκιμάζονταν σκληρά. Οι Εταίροι ιππείς (οι ευγενείς δηλαδή) δε συμμετείχαν στη μάχη προφανώς αφού είχαν έρθει σε μυστική συμφωνία με τους Ρωμαίους. Η φιλολαϊκή πολιτική του Περσέα είχε φέρει κοντά του όλους τους Έλληνες πλην των πλουσίων γαιοκτημόνων που είδαν την επιρροή και την πε
ριουσία τους να μειώνονται πολύ και προφανώς ήθελαν να τον ξεφορτωθούν. Το θέμα των Γαλατών πολεμιστών χρήζει και αυτό ιδιαίτερης μελέτης. Πολλοί κακίζουν τον τελευταίο Μακεδόνα βασιλιά και τον χαρακτηρίζουν ως φιλάργυρο που δεν πλήρωσε τους μισθοφόρους να πολεμήσουν στο πλευρό του. Δεν αναλογίζονται όμως τον συλλογισμό που μπορεί να είχε ο Περσέας καθώς αν οι βάρβαροι μπορούσαν να αντιληφθούν πόσος χρυσός υπήρχε στα ταμεία του τότε είναι βέβαιο πως την επόμενη χρονιά θα έπρεπε να αντιμετωπίσει μία δική τους εισβολή! Ο Περσέας προτίμησε να ρισκάρει τον πόλεμο με τους
Ρωμαίους παρά να προκαλέσει μια Γαλατική εισβολή στη Μακεδονία. Το μόνο μεμπτό στη συμπεριφορά του Περσέα ήταν η φυγή του από το πεδίο της μάχης. Η θέση του ήταν δίπλα στους Μακεδόνες του, ή να θριαμβεύσει ή να σκοτωθεί πολεμώντας!


"Μηδεν δεινότερον και φοβερότερον εωρακέναι φάλαγγος Μακεδονικής."
Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος, 168 πΧ











Τετάρτη, 27 Απριλίου 2011

ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ




Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ

19-21 ΙΟΥΝΙΟΥ
1913


ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΣΙΟ

Ο Α' Βαλκανικός Πόλεμος έχει λήξει με την ολική επικράτηση των συμμάχων έναντι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι εδαφικές απώλειες των Τούρκων έναντι ,των Βουλγάρων των Ελλήνων, των Σέρβων αλλά και των Μαυροβουνίων είναι τεράστιες καθώς η μόνη περιοχή που ελέγχουν στην Ευρώπη είναι η Κωνσταντινούπολη και τα περίχωρα της. Η σύμπνοια που επέδειξαν τα Γενικά Επιτελεία των τεσσάρων χωρών καθώς και η σταθερή πολιτική που ακολούθησαν οι πολιτικές ηγεσίες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του αποτελέσματος του πολέμου.
Η Συνθήκη του Λονδίνου που τερμάτισε τη σύγκρουση, καθόρισε τα σύνορα και τις σχέσεις μεταξύ των αντιμαχομένων πλευρών, δεν προέβλεπε όμως τη διαμοίραση των εδαφών μεταξύ των νικητών, φέροντας έτσι στα σπλάχνα της τους σπόρους την νέας μεγάλης σύγκρουσης, αυτή τη φορά μεταξύ των πρώην συμμάχων. Η Ελλάδα με τη Σερβία είχαν συμφωνήσει στη κατανομή των εδαφών με βάση τις κτήσεις του στρατού της κάθε χώρας. Η Σερβία με τη Βουλγαρία είχαν ξεχωριστή συμφωνία διανομής που όμως δυναμιτίστηκε από την ανακύρηξη της Αλβανίας (από Ιταλία και Αγγλία) ως ανεξάρτητου κράτους. Η Σερβία που , με βάση τις συμφωνίες, ανακτούσε τον έλεγχο στην περιοχή της σημερινής Αλβανίας και αποκτούσε σταθερή πρόσβαση στην Αδριατική, είχε πλέον περιορισμένα εδαφικά κέρδη και δεν αναγνώριζε πλέον τη συμφωνία με τους Βούλγαρους. Επιθυμούσε να ισορροπήσει την απώλεια εδαφών στα δυτικά με την απόκτηση νέων προς την ανατολή.
Οι διαφορές της Βουλγαρίας με την Ελλάδα ήταν ακόμη πιο περίπλοκες. Χωρίς καμία συμφωνία για τη διανομή εδαφών και με πρόθεση για κυριαρχία στη Μακεδονία και κυρίως στη Θεσσαλονίκη, οι δύο κατ'ανάγκη σύμμαχοι ήταν έτοιμοι για μια νέα αντιπαράθεση. Είχε προηγηθεί η σύγκρουση αντάρτικων μονάδων μερικά χρόνια νωρίτερα εντός της Οθωμανικής τότε επικράτειας με κυρίαρχη τη λυσσαλέα μάχη στον βάλτο των Γιαννιτσών. Η Βουλγαρία επιθυμούσε την επιστροφή στη συνθήκη του Αγ.Στεφάνου του 1878 και η Ελλάδα στην απελευθέρωση όσο περισσότερων εδαφών που κυριαρχούσαν ελληνορθόδοξοι πληθυσμοί. Οι Έλληνες και οι Σέρβοι συνασπίστηκαν ακόμη μία φορά για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τη Βουλγαρική απειλή που μετά τη κατάρρευση των Τούρκων ήρθε και πάλι στο προσκήνιο. Οι στρατοί και των τριών χωρών ήταν έτοιμοι, εμπειροπόλεμοι και με ακμαίο ηθικό. Ο νέος επερχόμενος πόλεμος δε θα έμοιαζε σε καμία περίπτωση με τον προηγούμενο που οι Τούρκοι οπισθοχωρούσαν εύκολα. Η κάθε σπιθαμή εδάφους θα κερδιζόταν με πεισματικό αγώνα και πολύ αίμα!

Η ΜΑΧΗ
Χωρίς επίσημη κήρυξη πολέμου, ούτε καν προειδοποίηση, οι Βουλγαρικές ένοπλες δυνάμεις επιτέθηκαν τη νύχτα της 16ης προς 17ης Ιουνίου 1913 ταυτόχρονα στις προφυλακές του Ελληνικού και Σερβικού στρατού. Η ταυτόχρονη αυτή επίθεση εναντίον δύο αντιπάλων φανέρωνε την υπεροψία των Βουλγάρων επιτελών καθώς και το ριψοκίνδυνο του όλου εγχειρήματος τους. Για τη προσβολή του ελληνικού στρατού η Βουλγαρία διέθεσε τη 2η Στρατιά υπό τον στρατηγό Ιβανώφ που ήταν αναπτυγμένη στις θέσεις Δοϊράνη-Κιλκίς-Λαχανάς-Ελευθερούπολη Η δύναμη των Βουλγάρων ήταν γύρω στις εκατό χιλιάδες άντρες χωρισμένοι σε 59 τάγματα πεζικού και 14 ίλες ιππικού, υποστηριζόμενοι από 175 πυροβόλα.Το ελληνικό Γενικό Επιτελείο είχε προλάβει τις εξελίξεις και τις προηγούμενες μέρες είχε προωθήσει και παρατάξει τον στρατό σε κατάλληλες θέσεις τόσο για να αποκρούσει την αναμενόμενη (λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης στρατού στα σύνορα) βουλγαρική επίθεση, όσο και για να περάσει στην αντεπίθεση ώστε να ελευθερώσει την ανατολική Μακεδονία και να την εντάξει στον εθνικό κορμό Εκατόν δέκα εφτά χιλιάδες άντρες, χωρισμένοι σε 73 τάγματα πεζικού και 7 ίλες ιππικού, υποστηριζόμενοι από 176 πεδινά και ορεινά πυροβόλα είχαν αναπτυχθεί ακολουθώντας μια υποδειγματική, ακόμη και για τα σημερινά δεδομένα, κινητοποίηση.
Η πρώτη επίθεση των Βουλγάρων εκδηλώθηκε στη βόρεια πλευρά του Παγγαίου κοντά στην Ελευθερούπολη. Η προφυλακή του ελληνικού στρατού οπισθοχώρησε με ασφάλεια. Το περίεργο αυτής της σύγκρουσης είναι πως ενώ ο Βουλγαρικός στρατός ξεκίνησε τη μάχη αυτή η πρώτη επίθεση ήταν και η μοναδική! Ο Ελληνικός στρατός βρισκόταν σε τέτοιο επίπεδο ετοιμότητας και κινητοποίησης που αντεπιτέθηκε αμέσως αναγκάζοντας τους αντιπάλους σε στατική άμυνα. Η επίθεση των Ελλήνων ήταν σφοδρή και σε όλο το μέτωπο ταυτόχρονα καθώς οι επιτελείς του στρατού έδειξαν υψηλά επίπεδα επαγγελματισμού που εξασφάλισαν άριστη εποπτεία του πεδίου μάχης καθώς και διοικητικής μέριμνας.
Οι 2η, 3η, 4η, 5η μεραρχίες ξεκίνησαν από τη γραμμή Λητή-Αγιονέρι με κατεύθυνση το Κιλκίς. Η 6η από Άσσηρο και η 1η από Προφήτη κατευθύνθηκαν προς Λαχανά. Στη δεξιά πλευρά η 7η από Αρεθούσα προέλασε προς Νιγρίτα και από τη δεξιά η 10η από γέφυρα Γουμένιτσας (Αξιός ποταμός) προς λίμνη Αρτζάν. Στις 8 το πρωί της 19ης Ιουνίου οι τέσσερις μεραρχίες που προωθούνται προς τη κατάληψη του Κιλκίς έρχονται σε επαφή με τις αμυντικές δυνάμεις των Βούλγαρων που βρίσκονται στη πρώτη αμυντική γραμμή Πέρινθος-Μαυρονέρι-Νέο Γυναικοχώρι. Η μάχη γενικεύεται και παρά τις απώλειες από τα πυκνά πυρά των αντιπάλων, οι ελληνικές μονάδες απωθούν τους αντιπάλους και τους αναγκάζουν να οπισθοχωρήσουν. Το μεσημέρι πραγματοποιείται η επίθεση στη προωθημένη αμυντική τοποθεσία του Λαχανά με τα ίδια αποτελέσματα. Παρά τις μεγάλες απώλειες, οι Έλληνες ανάγκασαν τους Βούλγαρους να οπισθοχωρήσουν στη κύρια αμυντική τους θέση. Οι μεραρχίες στα άκρα της παράταξης (7η και 10η) επικράτησαν και ανέτρεψαν οριστικά την αντίσταση των εχθρών στη στενωπό Σκεπαστού και στο Αρτζάν.
Την επόμενη μέρα οι μάχες συνεχίστηκαν με την ίδια σφοδρότητα. Οι Βούλγαροι αντιστεκόταν πεισματικά στις λυσσαλέες επιθέσεις του ελληνικού στρατού. Τα εδαφικά κέρδη ήταν πενιχρά. Τα πυκνά πυρά των Βουλγάρων καθώς και η έλλειψη επαρκούς κάλυψης πυροβολικού του ελληνικού στρατού, ανάγκασε το πεζικό να καθηλωθεί στις θέσεις του. Η μόνη αλλαγή στο μέτωπο ήταν η κατάληψη της Νιγρίτας από την 7η μεραρχία. Μία κίνηση υπερκερασμού όλης της αμυντικής παράταξης του Βουλγαρικού σχεδιασμού που από μόνη της όμως δεν θα μπορούσε να έχει αποτέλεσμα. Το κύριο σώμα στρατού θα έπρεπε να προωθηθεί πάση θυσία ώστε η κίνηση της 7ης να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Στις 3:30 το πρωί της 21ης Ιουνίου 1913 ξεκίνησε η γενικευμένη επίθεση κατά της πόλης του Κιλκίς. Οι μεραρχίες 3η, 4η, 5η μάχονται στα περίχωρα της πόλης κάτω από τις συνεχείς βολές του αντίπαλου πυροβολικού. Η 2η μπαίνει στην ίδια την πόλη και τα συντάγματα 1ο και 7ο καταλαμβάνουν τη πρώτη αμυντική γραμμή των Βουλγάρων στις 4:10 το πρωί. Η επίθεση συνεχίζεται με αμείωτη ένταση και με τρομακτικές απώλειες και από τις δύο πλευρές και με εφόρμηση εφ'όπλου λόγχης, καταλαμβάνεται και η δεύτερη αμυντική γραμμή μέχρι τις 5:00 το πρωί. Το 3ο σύνταγμα εμπλέκεται στη μάχη πλέον και αποκρούει τις σφοδρές αντεπιθέσεις των αντιπάλων και με συντονισμένες επιθέσεις η πόλη καταλαμβάνεται στις11:00 το πρωί. Μέσα σε λίγη ώρα η ελληνική σημαία κυματίζει περήφανα στον λόφο του Αγ.Γεωργίου και ο Βουλγαρικός στρατός υποχωρεί αλλά με σχετική τάξη.
Στη τοποθεσία του Λαχανά οι εξελίξεις ήταν παράλληλες με αυτές του Κιλκίς. Με τη λόγχη οι Έλληνες στρατιώτες κατεδίωξαν τους Βούλγαρους από τα χαρακώματα τους, με βαριές απώλειες και για τις δύο πλευρές. Μέχρι της 16:00 το απόγευμα η οχυρή τοποθεσία του Λαχανά βρισκόταν στα χέρια του ελληνικού στρατού. Η υποχώρηση των Βουλγαρικών σωμάτων προς Σέρρες και Δοϊράνη ήταν μαζική και παραλίγο θα είχε μετατραπεί σε άτακτη φυγή.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η περήφανη αυτή νίκη των Ελληνικών όπλων ήταν η σημαντικότερη σε όλη τη διάρκεια του Β' Βαλκανικού Πόλεμου. Οι υπερόπτες Βούλγαροι αναγκάστηκαν να διακόψουν οποιαδήποτε περαιτέρω σκέψη για επιθετικές κινήσεις και πέρασαν στην άμυνα τόσο στο Ελληνικό όσο και στο Σερβικό μέτωπο. Παρά τις τρομακτικές απώλειες, το ηθικό του στρατού εξυψώθηκε και η συνέχιση του πολέμου φάνταζε ως κάτι το αυτονόητο σε όλο τον Ελληνισμό. Οι απώλειες και για τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές τρομακτικές λόγω της αγριότητας της σύγκρουσης. Από τη Ελλάδα σκοτώθηκαν ή τέθηκαν εκτός μάχης 8.652 άντρες και από τη Βουλγαρία σκοτώθηκαν ή τέθηκαν εκτός μάχης 6.971, αιχμαλωτίστηκαν 6 χιλιάδες και χάθηκαν 12ο πυροβόλα όπλα.
Τα λάθη της Βουλγαρικής ηγεσίας αμέτρητα! Ξεκίνησαν πόλεμο σε δύο μέτωπα λόγω υπεροψίας χωρίς να παραδειγματιστούν από τις νίκες των δύο πρώην συμμάχων τους απέναντι στον Οθωμανικό στρατό. Αν είχαν επιλέξει να πολεμήσουν τη κάθε μία χώρα ξεχωριστά, ίσως το αποτέλεσμα να ήταν διαφορετικό. Ακόμη ένα λάθος ήταν προφανώς και οι εκτιμήσεις τους για τον αριθμό των Ελλήνων στρατιωτών που μαζεύτηκαν στα σύνορα. Η έλλειψη σωστού δικτύου πληροφοριών τους στοίχισε τη σημαντική αυτή μάχη αλλά και ολόκληρο τον πόλεμο.
Οι Έλληνες επιτελείς επέδειξαν απαράμιλλο επαγγελματισμό καθώς με μεγάλη ανδρεία στο πεδίο της μάχης μαζί με τους άντρες τους. Ο αριθμός των οκτώ νεκρών διοικητών σωμάτων μαρτυρεί την αφοσίωση των Ελλήνων αξιωματικών. Η πρωτοφανής κινητοποίηση στρατευμάτων στα σύνορα αλλά και η υποδειγματική εκτέλεση του σχεδίου μάχης ήταν τα στοιχεία που έδωσαν τη σημαντική αυτή νίκη στην Ελλάδα.
Μελανό σημείο στην Ελληνική στρατηγική ήταν η απογοητευτική επίδοση του πυροβολικού. Όπως και στη μάχη του Σαρανταπόρου (1912), τα ελληνικά πυροβόλα δεν παρείχαν επαρκεί κάλυψη στις μονάδες πεζικού με αποτέλεσμα, πολλές φορές αυτές να ακινητοποιούνται από τα πυκνά πυρά των αμυνομένων και να δέχονται βαριές απώλειες. Ακόμη ένα σημείο που υστέρησε η Ελληνική διοίκηση είναι η έλλειψη πρωτοβουλίας που επέδειξε η 7η μεραρχία μετά τη κατάληψη της Νιγρίτας. Αν ο διοικητής λάμβανε εντολή ή ενεργούσε από μόνος τ
ου και έκλεινε τις γέφυρες του Στρυμόνα, καθιστώντας αδύνατη τη διαφυγή του βουλγαρικού στρατού, τότε η παράδοση και η αιχμαλωσία 100 περίπου χιλιάδων αντρών θα ήταν γεγονός! Αυτό βέβαια θα ήταν και το τέλος του Β' Βαλκανικού πολέμου.




Ο στρατηγός Ιβανώφ , Στρατάρχης των βουλγαρικών δυνάμεων, γράφει στα απομνημονεύματά του: "Ήμασταν σε θέση να αντισταθούμε για τόσο καιρό, γιατί ο εχθρός ήταν αδέξιος, δεν μπορούσαν να εκτιμήσουν πόσο σοβαρή ήταν η κατάσταση, δεν μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις αδυναμίες μας .... Νόμιζα ότι είχα προβλέψει τα πάντα, ότι είχα μαντέψει τα πάντα, τα πάντα, εκτός απο την ελληνική τρέλα ".





Τετάρτη, 20 Απριλίου 2011

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ


Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΗΣ 20ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1453


Η ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΥΣΑΣ


ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΥΠΕΡΧΙΛΙΕΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΒΡΟΥΜΕ ΑΠΕΙΡΑΡΙΘΜΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΗΡΩΙΣΜΟΥ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΝΙΚΕΣ. ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ..
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ


Στις 6 Απριλίου 1453 ο νεαρός σουλτάνος των Οθωμανών Μωάμεθ ο Β' πολιόρκησε στενά τη πρωτεύουσα της κατ'όνομα μόνο Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντινούπολη. Με πανίσχυρο στρατό διακοσίων χιλιάδων περίπου αντρών και οπλισμένος με το νέο υπερόπλο της εποχής , το κανόνι, φάνταζε σίγουρος νικητής της μεγάλης αυτής σύγκρουσης. Τα τείχη της Πόλης ήταν ισχυρά μεν αλλά παλαιά και όχι κατάλληλα για να αντέξουν βομβαρδισμό.Καμία πολιορκία της Κωνσταντινούπολης όμως δε θα μπορούσε να έχει αποτέλεσμα αν δεν πραγματοποιούταν ταυτόχρονα και ναυτικός αποκλεισμός. Τα πολλά λιμάνια της Πόλης ήταν ικανά να εξυπηρετήσουν μεγάλο αριθμό εμπορικών και πολεμικών πλοίων που θα μπορούσαν να ανεφοδιάζουν τη Βασιλεύουσα με τρόφιμα, όπλα και άντρες για πολλούς μήνες καθιστώντας την οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια άνευ ουσίας.
Για αυτό τον λόγο ο Σουλτάνος είχε ναυλοχήσει έναν τεράστιο στόλο τριακοσίων περίπου καραβιών, διαφόρων τύπων και μεγέθους. Τα πληρώματα ήταν καλά εξοπλισμένα και εκπαιδευμένα, καθώς και φανατισμένα, με μοναδικό σκοπό να απωθήσουν οποιοδήποτε πλοίο έσπευδε να ανεφοδιάσει τους πολιορκημένους. Ο τουρκικός στόλος βρισκόταν υπό την καθοδήγηση του ναυάρχου Μπαλτόγλου, ενός έμπειρου ναυτικού και έμπιστου του ίδιου του σουλτάνου। Τα ναυτικά τείχη της Πόλης καθώς και η αλυσίδα του Κεράτιου Κόλπου δεν έδινε ελπίδες σε οποιαδήποτε ναυτική προσβολή της πόλης, οπότε ο ρόλος του ναυτικού ήταν απλώς υποστηρικτικός του ενόπλου αγώνα στη στεριά.
Οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης καθώς και οι υπερασπιστές της πόλης προσδοκούσαν και όχι άδικα σε βοήθεια από τη Δύση καθώς, λόγω του μεγάλου κινδύνου, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες αναγνώρισαν τη πρωτοκαθεδρία του Πάπα της Ρώμης ως αρχηγού της Χριστιανοσύνης. Χερσαία επέμβαση ήταν απαγορευτική για τους Ευρωπαίους καθώς εκτός της Ουγγαρίας, κανένα άλλο κράτος δεν βρισκόταν κοντά στη περιοχή των Βαλκανίων. Η μόνη βοήθεια θα μπορούσε να έρθει από τη θάλασσα. Και αυτό το γνώριζαν και οι πολιορκητές.

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ

Τα τριακόσια πλοία του σουλτάνου φάνταζαν ως ένα αδιαπέραστο τοίχος για οποιαδήποτε προσπάθεια ανεφοδιασμού της Κωνσταντινούπολης από τη Δύση. Τρεις Γενουάτες πλοίαρχοι όμως ο Μαυρίκιος Καττανέου, ο Δομίνικος του Νοβαραίου και ο Βαπτιστής του εκ Φελλιτσιάνου, αψηφώντας τον κίνδυνο, πλησίασαν στη περιοχή με απώτερο σκοπό να ανακουφίσουν τους πολιορκημένους. Όλο το Μάρτιο καθώς και μεγάλο μέρος του Απριλίου ήταν αναγκασμένοι να περιμένουν στη Χίο λόγω δυσμενών ανέμων. Στις 15 του μηνός όμως ξεκίνησε ένας δυνατός νότιος άνεμος, κατάλληλος να "γεμίσει" τα πανιά των πλοίων και να τα οδηγήσει απευθείας στη Κωνσταντινούπολη. Αυτά τα πλοία ενώθηκαν με μεγάλο φορτηγό πλοίο του αυτοκρατορικού στόλου γεμάτο σιτάρι υπό τον έξοχο καπετάνιο Φλαντανελά. Ο στολίσκος των τεσσάρων αυτών ευμεγέθων πλοίων κατευθυνόταν πλέον προς τον Βόσπορο μέσα στη καρδιά της τουρκικής ναυτικής παράταξης.
Το μέγαλο πλεονέκτημα των Οθωμανών ήταν ο μεγάλος αριθμός των σκαφών τους, ενώ των Χριστιανών το μέγεθος και η ποιότητα των πλοίων καθώς και το αξιόμαχο των πληρωμάτων. Η νίκη όμως των Οθωμανών φάνταζε εύκολη λόγω της χαώδους διαφοράς σε πλοία και άντρες. Ο στολίσκος αυτός, με βάση τη ψυχρή λογική, δεν ήταν ικανός να αποτελέσει ούτε τη προφυλακή ενός μεγαλύτερου στόλου που θα ερχόταν να λύσει τη πολιορκία και να σώσει τη Βασιλεύουσα. Και ως προφυλακή τον εξέλαβαν το πρωί της 20ης Απριλίου τόσο οι
κάτοικοι της πόλης όσο και οι Τούρκοι.
Στις εννέα το πρωί ο στολίσκος έφτασε στην Πόλη και μέχρι τις δέκα οι ναύτες των Χριστιανικών πλοίων μπορούσαν να διακρίνουν με συγκίνηση την εκκλησία της Αγίας Σοφίας. Τους είδαν πλέον τόσο οι φύλακες των θαλασσίων τειχών της Κωνσταντινούπολης όσο και οι προφυλακές του Οθωμανικού ναυτικού προκαλώντας τους αρχικά πανικό καθώς νόμιζαν πως ακολουθεί μεγάλος στόλος από την Εσπερίαν.
Μεγάλος ενθουσιασμός επικράτησε τότε στη Πόλη. Μεγάλος αριθμός πολιτών ανέβηκαν στα τείχη αλλά και στις στέγες ψηλών κτηρίων, γέμισαν τις αποβάθρες για να μπορέσουν να θαυμάσουν τα τέσσερα αγέρωχα πλοία που ήταν ότι πιο ελπιδοφόρο είχαν δει ίσως σε ολόκληρη τη ζωή τους! Ο στολίσκος όμως ήταν ορατός και από το δεξί άκρο του τουρκικού στρατού.
Ο σουλτάνος θορυβημένος από την άφιξη των Ιταλικών πλοίων και του αυτοκρατορικού φορτηγού, διέτρεξε έφιππος όλο το στρατόπεδο του πεζικού και έφτασε μέχρι τον πρόχειρο ναύσταθμο διατάζοντας το ναύαρχο Μπαλτόγλου να επιτεθεί αμέσως στον στολίσκο και να τον εμποδίσει πάση θυσία να περάσει την αλυσίδα του Κεράτιου κόλπου και να εισέλθει με ασφάλεια στη πόλη. "Αν δεν το κατορθώσεις, μη γυρίσεις ζωντανός" φέρεται να είπε ο Μωάμεθ ο Β΄ στο ναύαρχο του.
Ο τουρκικός στόλος κινητοποιήθηκε πολύ γρήγορα κωπηλατώντας αντίθετα στον άνεμο, κάτι πολύ επίπονο για τους ναυτικούς. Φρικτές κραυγές και αναρίθμητα τύμπανα σκέπασαν τον ουρανό πάνω από τον Βόσπορο καθώς οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να προκαλέσουν τρόμο στους αντιπάλους τους. Τα χριστιανικά πλοία όμως κινούταν με ούριο άνεμο στα ιστία τους με μεγάλη ορμή και έφτασαν σχετικά εύκολα μέχρι την ακρόπολη του Μεγάδημητρίου στις παρυφές του Κεράτιου. Εκείνη τη στιγμή βρέθηκαν ακριβώς απέναντι από τον Οθωμανικό στόλου που είχε επικεφαλή τον ίδιο το ναύαρχο, ο οποίος ήταν γεμάτος αυτοπεποίθηση για τη σύντομη και επιτυχή έκβαση της ναυμαχίας.
Μόλις οι δύο στόλοι έφτασαν σε απόσταση βολής ξεκίνησε έντονος ακροβολισμός και από τις δύο μεριές. Βέλη, πέτρες αλλά και βολές από πυροβόλα όπλα κατάκλυσαν το πεδίο της ναυμαχίας. Οι χριστιανοί όμως ήταν όλοι τους εξοπλισμένοι με αλυσιδωτούς

θώρακες και λόγω του μεγαλύτερου μεγέθους των πλοίων τους, βρισκόταν ψηλότερα από τους αντιπάλους τους και τους εξουδετέρωναν με σχετική ευκολία! Λόγω του ευνοϊκού ανέμου και του μεγέθους τους, τα χριστιανικά πλοία κατανίκησαν τα αντίστοιχα της πρώτης γραμμής των τούρκων που υπέστησαν πολλά δεινά μη μπορώντας να προσκολληθούν επάνω στους αντιπάλους τους.
Και ενώ ο στολίσκος βρισκόταν μερικές εκατοντάδες μέτρα από την αλυσίδα του Κεράτιου κόλπου, ξαφνικά έπαυσε ο άνεμος προς μεγάλη τέρψη τόσο του Μωάμεθ όσο και του Μπαλτόγλου. Η αιφνίδια νηνεμία ήταν ότι χειρότερο για τους Γενουάτες καθώς τους είχαν πλησιάσει περίπου εκατό κωπήλατα εχθρικά πλοία! Η ναυαρχίδα προσκολλήθηκε στη πρύμνη του αυτοκρατορικού φορτηγού πλοίου με σαφή πρόθεση να το καταλάβει και να πάρει το πολύτιμο σιτάρι για τον Οθωμανικό στρατό. Τα ιταλικά πλοία δέχθηκαν επίθεση από αναρίθμητα τουρκικά τα οποία με τη σειρά τους προσκολλήθηκαν πάνω τους και η ναυμαχία πλέον έγινε πεζομαχία!
Οι χριστιανοί, όντας καλύτερα εξοπλισμένοι και ψηλότερα από τους αντιπάλους τους, στην αρχή τους απωθούσαν εύκολα αλλά όσο περνούσε η ώρα η κόπωση τους γινόταν εμφανής. Νέοι ξεκούραστοι τούρκοι πολεμιστές έμπαιναν στον αγώνα και πολλές φορές παραλίγο να κυριευθεί το αυτοκρατορικό πλοίο. Η έγκαιρη παρέμβαση των Ιταλικών πολεμικών αποσόβησε αυτή την εξέλιξη. Οι πλοίαρχοι αποφάσισαν να δέσουν και τα τέσσερα καράβια μεταξύ τους ώστε να είναι ευκολότερη η προστασία του φορτηγού πλοίου.
Τόσο ο Μπαλτόγλου όσο και ο Έλληνας κυβερνήτης του φορτηγού Φλαντανελάς βρισκόταν στη πρώτη γραμμή καθ'όλη τη διάρκεια της μάχης, μαχόμενοι με ιδιαίτερο φανατισμό!
Το "σμήνος" των πλοίων πλησίαζε στην ακτή, έφτασε τόσο κοντά μάλιστα που ο Μωάμεθ έδινε ο ίδιος εντολές στο ναύαρχο του αλλά και στους κυβερνήτες των πλοίων του. Και ενώ η ναυμαχία κρατούσε ώρα πολύ και οι απώλειες των Οθωμανών πλήθαιναν, άρχισε μια ακατανόητη φυγή του τουρκικού στόλου. Τα πληρώματα έχασαν το θάρρος τους και οι κυβερνήτες των πλοίων διέταξαν οπισθοχώρηση. Η οργή του σουλτάνου ήταν απερίγραπτη! Άρχισε να βρίζει και να απειλεί τον Μπαλτόγλου καθώς και όλους τους αξιωματικούς του ναυτικού. Η συνοδεία του Μωάμεθ και ύστερα ολόκληρο ο στρατός άρχισε να βρίζει και να καταριέται τον στόλο μιμούμενος τον σουλτάνο.
Ο Φραντζής λέγει "Αισχυνθέτες τας ύβρεις, άκοντες και έκοντες μετά θυμού μεγάλουμετέστρεψαν αύθις τας πρώτας κατά των νηών και εμάχοντο ισχυρώς". Το δεύτερο σκέλος της μάχης κράτησε πάνω από δύο ώρες και λόγω της συνεχιζόμενης νηνεμίας, τα χριστιανικά πλοία ήταν σε δεινή θέση. Και ενώ πλησίαζε η δύση του ηλίου και η μάχη έγειρε προς το μέρος των τούρκων, ως εκ θαύματος "σηκώθηκε" ισχυρός νότιος άνεμος γεμίζοντας ακόμη μία φορά τα πανιά των χριστιανικών πλοίων! Ο Δούκας στο χρονικό του λέγει "Και αν ήτο έμπροσθεν αυτών όλος ο στόλος του βαρβάρου, θα ηδύναντο αι πέντε* εκείναι νήες να καταποντίσωσι και τα τριάκοντα τουρκικά πλοία".
Τα χριστιανικά πλοία μέσα σε λίγη ώρα βρέθηκαν μέσα στην ασφάλεια του Κεράτιου κόλπου χαρίζοντας με ανέλπιστη νίκη και ελπίδα στους πολιορκημένους!

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Μετά το πέρας της ναυμαχίας ο Μωάμεθ ράβδισε και έπαυσε το ναύαρχο του. Δήμευσε όλοι τη περιουσία του και τη μοίρασε στους γενίτσαρους. Μόνο η προσωπική ανδρεία του Μπαλτόγλου του έσωσε τη ζωή.
Οι απώλειες των δύο πλευρών δεν είναι ξεκάθαρες αλλά σίγουρα οι τουρκικές ήταν
πολλαπλάσιες από τις χριστιανικές, τόσο σε πλοία όσο και σε άντρες.
Παρά τη μεγαλειώδη αυτή νίκη, η πλάστιγγα δεν έγειρε υπέρ των πολιορκημένων, ούτε και θα μπορούσε να συμβεί άλλωστε. Το μέγεθος του στολίσκου ήταν τόσο μικρό που τόσο τα εφόδια όσο και οι άντρες που έφερε στη Κωνσταντινούπολη δε μπορούσαν να βοηθήσουν ουσιαστικά στην υπεράσπιση της πόλης.
Λίγες εβδομάδες μετά η Βασιλεύουσα έπεσε στα χέρια του Μωάμεθ που έλαβε τον τίτλο "ο Πορθητής". Το φως του ελληνισμού μετανάστευσε στη γειτονική Ιταλία και δικαίως το πρώτο αίτιο για την Αναγέννηση στη κεντρική και βόρεια Ιταλία θεωρείται η πτώση της Πόλης. Ο ελληνισμός μπήκε στον σκοταδισμό της Ανατολής και το μέλλον του ήταν εξαιρετικά δυσοίωνο...


*Ο ιστορικός της άλωσης Δούκας, αφηγείται την ύπαρξη πέντε και όχι τεσσάρων πλοίων




Τρίτη, 15 Φεβρουαρίου 2011

ΟΛΕΘΡΙΑ ΡΕΒΑΝΣ


Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΓΙΟΜ ΚΙΠΠΟΥΡ


(ΝΟΤΙΟ ΜΕΤΩΠΟ)

6-25 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1973



ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Ο πόλεμος των Έξι Ημερών τον Ιούνιο του 1967 προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις όχι μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά και σε ολόκληρο τον διπολικό τότε κόσμο. Η συντριβή των υπέρτερων αριθμητικά δυνάμεων των συνασπισμένων Αραβικών κρατών από το Ισραήλ, όχι μόνο άλλαξε τις ισορροπίες στη περιοχή αλλά ξεκίνησε έναν αγώνα μεταξύ των ΗΠΑ και ΕΣΣΔ για την ενίσχυση των εκατέρωθεν συμμάχων. Οι δύο υπερδυνάμεις τέντωσαν επικίνδυνα το σχοινί σε αυτό το γεωστρατηγικό "μπρα-ντε-φερ" τόσο για τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου αλλά και για τη καλύτερη δυνατή διαφήμιση των νέων οπλικών τους συστημάτων. Τα γαλλικά Mirage που ουσιαστικά έκριναν το αεροπορικό σκέλος του πολέμου, έγιναν τα πλέον περιζήτητα αεροσκάφη στον κόσμο, με πολλές πωλήσεις καθιστώντας την Γαλλία έναν από τους πλέον σημαντικούς εξαγωγείς οπλικών συστημάτων!
Οι ταπεινωμένοι Άραβες, κυρίως η Αίγυπτος και η Συρία επιθυμούσαν διακαώς να μεταβάλλουν το δυσμενές για τα συμφέροντα τους status στη περιοχή. Ο αιφνίδιος θάνατος από καρδιακό επεισόδιο του προέδρου της Αιγύπτου Gamal Adbel Nasser στις 28 Σεπτεμβρίου 1970 και η διαδοχή του από τον επίσης φιλόδοξο στρατιωτικό και αντιπρόεδρο Anwar El-Saddat επιτάχυνε τις εξελίξεις. Ο νέος πρόεδρος της πολυπληθέστερης αραβικής χώρας ήθελε να αποδείξει στους Αιγυπτίους αλλά και στον υπόλοιπο Αραβικό κόσμο πως έχει τις ικανότητες αλλά και το σθένος να ηγηθεί της μεγάλης προσπάθειας να εκδιωχθεί το Εβραϊκό κράτος από τη χερσόνησο του Σινά.
Στο βόρειο μέτωπο, η Συρία βρισκόταν σε χειρότερη μοίρα γεωστρατηγικά από
την Αίγυπτο στο νότιο. Ενώ η Αίγυπτος είχε τη διώρυγα του Σουέζ να τη προστατεύει από τυχόν επιθετικές κινήσεις του Ισραήλ, η Δαμασκός με την απώλεια των υψιπέδων του Γκολάν ήταν ουσιαστικά εκτεθειμένη καθώς μετά τα υψώματα δεν υπάρχει άλλο γεωγραφικό "εμπόδιο" μεταξύ των δύο κρατών. Ο ηγέτης της Συρίας Hafez Al-Assad επιθυμούσε όσο τίποτε άλλο την επανάκτηση του Γκολάν για τη στρατηγική ασφάλεια της χώρας του αλλά και για να έχει το πάνω χέρι στις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθούσαν.
Τόσο ο Σαντάτ όσο και ο Ασάντ ήταν ρεαλιστές πολιτικοί και ήξεραν πως οι ΗΠΑ δεν θα επέτρεπαν την ολοκληρωτική τους νίκη και αφανισμό του Ισραήλ. Ήθελαν απλώς μια τακτική νίκη για γεωπολιτικά, γεωστρατηγικά και οικονομικά ωφέλη μετά την επιβολή της εκεχειρίας από τα Η.Ε. Σε αυτό το άρθρο θα μελετήσουμε το Νότιο Μέτωπο (Αίγυπτος εναντίον Ισραήλ) καθώς εκεί υπήρχαν οι μεγάλες διακυμάνσεις του πολέμου. Μέσα σε λίγες μέρες, ο επερχόμενος θρίαμβος των Αράβων μετατράπηκε σε ακόμη μία ντροπιαστική ήττα!


Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ



Η ΔΙΑΒΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΩΡΥΓΑΣ

Το στρατηγικό δόγμα του Ισραήλ βασιζόταν επάνω στη τακτική επιλογή του προληπτικού χτυπήματος (pre-emptive strike). Αυτή ήταν η πετυχημένη συνταγή του πολέμου των Έξι Ημερών και βασιζόταν επάνω στη πεποίθηση πως
οι μυστικές Υπηρεσίες του Εβραϊκού κράτους θα μπορούσαν να γνωρίζουν για ενδεχόμενη επίθεση των Αράβων 48 ώρες πριν αυτή πραγματοποιηθεί. Το πρωί του Γιομ Κιππούρ (έναρξη του ιερού μήνα της Ιουδαϊκής πίστης) η πρωθυπουργός του Ισραήλ Γκόλντα Μέιερ κάλεσε τον Υπουργό Άμυνας, και ήρωα των προηγούμενων πολέμων, Μοσέ Νταγιάν και τον στρατηγό Δαβίδ Ελαζάρ στο γραφείο της για επείγουσα σύσκεψη καθώς η Αίγυπτος και η Συρία τις προηγούμενες βδομάδες ετοιμαζόταν πυρετωδώς για πόλεμο μαζεύοντας εκατοντάδες άρματα και χιλιάδες στρατιώτες στα σύνορα. Ο Νταγιάν υποστήριξε πως δεν υπάρχει περίπτωση επιθετικής ενέργειας από πλευράς των Αράβων ενώ ο Ελαζάρ προσπαθούσε να πείσει τη πρωθυπουργό
για άμεσο χτύπημα κατά της Συρίας.
Οι Ισραηλίτες με ρεαλισμό ήθελαν να αποφύγουν πάση θυσία των διμέτωπο αγώνα κατά των δύο θανάσιμων αντιπάλων τους. Το ενδεχόμενο να δοθεί ένα καίριο πλήγμα στη Συρία ήταν δελεαστικό. Η Αίγυπτος δεν θα ξεκινούσε καμία εισβολή στο Σινά χωρίς τον αντιπερισπασμό στον Βορρά καθώς τα αστικά κέντρα του Ισραήλ είναι εγγύτερα στη Συρία και οι Ε.Δ του θα έδιναν το βάρος των επιχειρήσεων στα υψίπεδα του Γκολάν. Η πρωθυπουργός αποφάσισε τελικά να μη πραγματοποιήσει την επίθεση περισσότερο για διπλωματικούς παρά για στρατιωτικούς λόγους. Φοβόταν την διεθνή απομόνωση του Ισραήλ σε περίπτωση προληπτικού χτυπήματος που θα οδηγούσε σε μεγάλες ελλείψεις τόσο πυρομαχικών και χρημάτων, όσο και συμμαχιών που θα ήταν απαραίτητες στο μέλλον για την επιβίωση της χώρας της. Ενημέρωσε τον πρέσβη των ΗΠΑ στο Ισραήλ μετά από δύο ώρες για την απόφαση της και αυτός με τη σειρά του τον προϊστάμενο του ΥΠΕΞ Χένρι Κίσιντζερ. Ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ ζήτησε από τους Σοβιετικούς να αποτρέψουν ενδεχόμενη αραβική επίθεση για να αποκλιμακωθεί η ένταση. Η Μέιερ πάντως δέχθηκε τη πρόταση του στρατηγού Ελαζάρ για κινητοποίηση της αεροπορίας καθώς και τεσσάρων τεθωρακισμένων μεραρχιών συνολικής δύναμης 120 χιλιάδων αντρών.
Τελικά οι περίφημες μυστικές Υπηρεσίες του Ισραήλ απέτυχαν παταγωδώς καθώς μόλις τέσσερις ώρες μετά τη λήξη της συνάντησης στα γραφεία της πρωθυπουργούς ξεκίνησε η επίθεση της Αιγύπτου στηχερσόνησο του Σινά. Το πρώτο μεγάλο εμπόδιο αποτελούσε η διώρυγα του Σουέζ η οποία είχε καταληφθεί από τους Ισραηλινούς το '67. Μετά τη κατάληψη στήθηκε ένα δίκτυο 16 οχυρών κατά μήκος της Διώρυγας. Μόλις 450 άντρες στελέχωναν τα οχυρά υποστηριζόμενοι από 290 άρματα μάχης που ήταν χωρισμένα σε τρεις τεθωρακισμένες ταξιαρχίες. Μόνο η μία από αυτές βρισκότανε κοντά στο θέατρο των επιχειρήσεων κατά τις πρώτες ώρες της επίθεσης. Η γραμμή άμυνας (Bar-Lev) ήταν εντός της εμβέλειας των προσφάτως αποκτηθέντων αντιαεροπορικών πυραύλων της Αιγύπτου, που έχοντας την οδυνηρή εμπειρία του προηγουμένου πολέμου και τη συντριβή λόγω της αεροπορικής υπεροχής των Ισραηλινών, προμηθεύτηκε Σοβιετικούς SAM (Surface to Air Missiles) για τους οποίους δεν υπήρχε αντίμετρο εκείνη την εποχή. Έτσι το Ισραήλ αποφάσισε να αφήσει τους αντιπάλους του να κάνουν τη πρώτη κίνηση περιμένοντας να κάνουν το τακτικό λάθος και να προελάσουν εκτός της αντιαεροπορικής τους ομπρέλας.
Οι Αιγύπτιοι είχαν αναπτύξει εκατό χιλιάδες άντρες, 1350 άρματα μάχης και δύο χιλιάδες πυροβόλα διαφόρων διαμετρημάτων. Η επικράτηση τους έναντι των οχυρών ήταν δεδομένη. Το ζητούμενο ήταν η γρήγορη διαπεραίωση μεγάλου αριθμού αρμάτων μάχης καθώς και αρκετών στρατιωτών των μονάδων αντι-τανκ για να αναχαιτίσουν την αναμενόμενη ισραηλινή αντεπίθεση. Οι Ισραηλίτες είχαν καταφύγει σε ένα έξυπνο τέχνασμα για να εμποδίσουν αυτό το ενδεχόμενο. Τοποθέτησαν μια τσιμεντένια βάση
σε όλο το μήκος της ανατολικής όχθης της διώρυγας στο ύψος του νερού και με βάση αυτή τη βάση ύψωσαν αμμόλοφο ύψους 18 μέτρων, με εξήντα μοίρες κλίση σε όλο το μήκος του Σουέζ! Το μηχανικό του Αιγυπτιακού στρατού κλήθηκε να λύσει αυτό τον γρίφο. Μετά από πειραματισμούς με εκρηκτικά και μπουλντόζες, επιλέχθηκε η πρόταση ενός υπαξιωματικού που συνέστησε τη χρήση εκτοξευτήρων νερού για τη διάβρωση των αμμόλοφων.
Η Αιγυπτιακή αεροπορία πραγματοποίησε τολμηρές επιδρομές κατά τριών αεροδρομίων του Ισραήλ με μερική επιτυχία, καθώς και συστοιχιών αντιαεροπορικών πυραύλων HAWK και διοικητικών κέντρων. Ταυτόχρονα ξεκίνησε και η επίθεση στη διώρυγα με μπαράζ βολών του πυροβολικού διάρκειας 53 λεπτών εναντίον της γραμμής Bar-Lev και θέσεων

του Ισραηλινού στρατού όπισθεν αυτής. Ύστερα ξεκίνησε η προσπάθεια διάβασης του Σουέζ από πέντε διαφορετικά σημεία σε δώδεκα κύματα. Παρά τη σθεναρή αντίσταση και τις προσπάθειες της Ισραηλινής αεροπορίας, μέσα σε έξι ώρες οι Αιγύπτιοι είχαν καταλάβει τα 15 από τα 16 οχυρά της συνοριογραμμής. Το μόνο που αντιστάθηκε και παρέμεινε στον έλεγχο του Ισραήλ ήταν το οχυρό "Βουδαπέστη" που ήταν το πιο κοντινό στη Μεσόγειο Θάλασσα. Μέσα σε έξι ώρες από την αρχική επίθεση του πεζικού, στις 20.30 ξεκίνησε η διαπεραίωση των αρμάτων μάχης της Αιγύπτου ένας μικρός
άθλος τόσο της διοικητικής μέριμνας όσο και της μηχανικής υποστήριξης του στρατού. Οι Άραβες είχαν διδαχθεί πολλά σε μικρό χρονικό διάστημα!
Το μόνο μελανό σημείο ήταν η αποστολή ομάδων των ειδικών δυνάμεων βαθιά μέσα στη χερσόνησο του Σινά μέσω μεταφορικών ελικοπτέρων. Ο σκοπός της αποστολής ήταν να τοποθετηθούν κομάντος σε στενωπούς και περάσματα εμποδίζοντας και καθυστερώντας τις Ισραηλινές ενισχύσεις στο μέτωπο. Η ιδέα δεν ήταν άσχημη καθώς η έρημος του Σινά είναι ιδανικός τόπος για τέτοιου είδους επιχειρήσεις. Έτσι εξάλλου είχε επιτευχθεί και η πρώτη μεγάλη νίκη του Ισραήλ έναντι της Αιγύπτου στον πόλεμο του 1956 με τη ρίψη της ειδικής μονάδα αλεξιπτωτιστών του στρατηγού Dayan στο πέρασμα MITLA. Το αποτέλεσμα όμως ήταν καταστροφικό. Περίπου είκοσι Αιγυπτιακά ελικόπτερα καταρρίφθηκαν στερώντας από τον στρατό από τις πιο επίλεκτες μονάδες του. Όσοι καταδρομείς γλίτωσαν πολέμησαν υποδειγματικά προκαλώντας τον θαυμασμό αλλά και τον φόβο στους Ισραηλινούς αλλά δεν ήταν αρκετοί...



ΑΡΜΑΤΟΜΑΧΙΕΣ


Το Αιγυπτιακό Γενικό Επιτελείο είχε εξοπλίσει ειδικές αντί-τανκ μονάδες με τα πιο σύγχρονα όπλα (RPG). Ο σχεδιασμός ήταν αυτές οι μονάδες να αναπτυχθούν μπροστά από όλη τη παράταξη μέχρι αυτή να λάβει θέση μάχης και να αναχαιτίσουν πάση θυσία την Ισραηλινή αντεπίθεση από τις μονάδες που βρισκόταν ήδη στο Σινά. Η αεροπορία του Ισραήλ δε μπορούσε να βοηθήσει στην αντεπίθεση καθώς ήταν απασχολημένη στο πιο επικίνδυνο μέτωπο του Βορρά, όπου η Συρία είχε επιτεθεί με όλες τις δυνάμεις της εναντίoν των οχυρωματικών θέσεων στο Γκολάν.
Η πρώτη βιαστική αντεπίθεση των Ισραηλινών (8 Οκτωβρίου) με 183 άρματα μάχης έγινε κατά της πόλης Ισμαΐλγια όπου το Αιγυπτιακό πεζικό μέσα σε ορύγματα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά τα νέα αντί-τανκ όπλα του. Αμέσως μετά την αναχαίτιση της αντεπίθεσης, οι Αιγύπτιοι προωθήθηκαν εκ νέου καταλαμβάνοντας νέα στρατηγικά σημεία όλο βαθύτερα μέσα στο Σινά. Η προέλαση όμως των Αράβων σταμάτησε από την 143η τεθωρακισμένη μεραρχία του στρατηγού Αριέλ Σαρόν. Η κατάσταση περιήλθε σε αδιέξοδο καθώς οι μεν Αιγύπτιοι δεν ήθελαν να αφήσουν την κάλυψη που παρείχε η αντιαεροπορική τους άμυνα (με εξαίρεση μια μικρής κλίμακας επιθετικής ενέργειας της 1ης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας της Αιγύπτου που δέχθηκε σφοδρή επίθεση από την αντίπαλη αεροπορία, οι δε Ισραηλινοί ήταν πιο απασχολημένοι με τη Συρία και το βόρειο μέτωπο. Εδώ είναι το σημείο που ίσως κρίθηκε ο πόλεμος αλλά με αυτό θα ασχοληθούμε αργότερα...
Οι Αιγύπτιοι αποφάσισαν να κρατήσουν στάση "στρατηγικής άμυνας" κάτι που βόλευε ιδιαίτερα το Ισραήλ. Το Γενικό Επιτελείο διέταξε την ουδετεροποίηση της Συρίας πρώτα και μετά την ενασχόληση με την Αίγυπτο μόλις δινόταν η ευκαιρία. Περίμεναν το πρώτο μεγάλο λάθος των Αιγυπτίων σε αυτό τον πόλεμο. Η ευκαιρία που περίμεναν οι Ισραηλινοί δεν άργησε να έρθει. Στις 14 του μηνός η 2η και η 3η Αιγυπτιακές στρατιές διετάχθησαν να επιτεθούν με χίλια άρματα μάχης εναντίον των Ισραηλινών εκτός εμβέλειας της αντιαεροπορικής τους άμυνας. Πέντε μεραρχίες πεζικού έμειναν στα μετόπισθεν να φυλάνε τα πολύτιμα προγεφυρώματα. Αυτό δεν ήταν και το μόνο μειονέκτημα για τους Αιγυπτίους πλέον. Η Συρία είχε περάσει στην άμυνα και το Ισραήλ πρόλαβε και έκανε μεταφορά σημαντικών δυνάμεων στο Σινά καθώς αριθμούσε πλέον 750 άρματα και με την αεροπορία να μπορεί να κάνει τη διαφορά στην αναμέτρηση.
Ο Αιγύπτιος στρατηγός Shazly ήταν απρόθυμος να πραγματοποιήσει την επίθεση καθώς γνώριζε καλά τη δύσκολη πλέον κατάσταση με τη διαφαινόμενη συντριβή της Συρίας αλλά η γνώμη του δεν εισακούστηκε από τον ΓΕΕΘΑ Ismail και τον πρόεδρο Σαντάτ. Οι Ισραηλινοί κομάντος επιτέθηκαν με επιτυχία σε κέντρα επικοινωνιών του Αιγυπτιακού στρατού διαταράσσοντας έτσι τη τάξη της προέλασης καθώς και της μάχης. Η επίθεση ξεκίνησε με εκτεταμένη προπαρασκευή πυροβολικού και επίθεση μηχανοκίνητες και τεθωρακισμένες μονάδες. Η αεροπορίες συγκρούστηκαν σφοδρά καθώς τα Αιγυπτιακά αεροσκάφη ήταν επιφορτισμένα με την κάλυψη από αέρος της επίθεσης. Η επιχείρηση όμως κατέληξε σε φιάσκο. Περισσότερα από 250 Αιγυπτιακά τανκς καταστράφηκαν με μόλις σαράντα απώλειες των Ισραηλινών, εκ των οποίων τα περισσότερα επισκευάστηκαν και συνέχισαν να πολεμούν! Ήταν η σειρά του Ισραήλ να επιτεθεί.




ΙΣΡΑΗΛΙΝΗ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ


Οι Ισραηλινοί ανίχνευσαν (προφανώς μέσω δορυφορικών και κατασκοπευτικών φωτογραφιών από τις ΗΠΑ), ένα κενό ανάμεσα στη 2η και 3η Στρατιές των Αιγυπτίων ακριβώς βόρεια της Μεγάλης Πικρής Λίμνης. Η σημασία αυτής τη πληροφορίας αποδείχθηκε υπερπολύτιμη! Η μεραρχία του Σαρόν (143η) με την ενίσχυσή της από ειδικές μονάδες αλεξιπτωτιστών επιτέθηκε με σφοδρότητα μεγαλώνοντας το κενό, επιτρέποντας τους καταδρομείς να διασχίσουν με πλαστικές βάρκες τη Διώρυγα. Ακολούθησαν οι μεραρχίες 162η (στρατηγός Αντάν) και 252η (στρατηγός Μάγκεν) με κύριο σκοπό τη διασφάλιση του προγεφυρώματος και τη προσβολή στόχων υψηλής αξίας, κυρίως μονάδων SAM. Έτσι δημιουργήθηκε ένα μεγάλο κενό και στην αεράμυνα της Αιγύπτου που σε συνδυασμό με την απεμπλοκή της Ισραηλινής αεροπορίας από το μέτωπο της Συρίας ήταν η αρχή του τέλους του πολέμου. Η Αιγύπτιοι πιλότοι προσπάθησαν με αυτοθυσία να προστατεύσουν τις δυνάμεις στο έδαφος χωρίς όμως επιτυχία. Οι ανώτερες τακτικές και εκπαίδευση των Ισραηλινών τους έδιναν σαφές πλεονέκτημα και οι αερομαχίες κατέληγαν συνήθως σε κατάρριψη των Αραβικών πολεμικών αεροπλάνων.
Ο Σαρόν ζήτησε να συνεχίσει τη προέλαση δυτικά αλλά το αίτημα του απορρίφθηκε। Οι επιτελάρχες Bar-Lev και Elazar ήθελαν πρώτα να "καθαρίσουν" την ανατολική όχθη της διώρυγας και μετά να ασχοληθούν με τη δυτική। Για τρεις μέρες διεξήχθησαν σκληρές μάχες χωρίς να επιτευχθεί καμία ουσιαστική νίκη για καμία από τις δύο πλευρές. Οι Αιγύπτιοι όμως δε μπόρεσαν να αντιληφθούν το
μέγεθος του ρήγματος ανάμεσα στις δύο στρατιές τους. Ο στρατηγός Shazly έστειλε δύο τεθωρακισμένες μεραρχίες (η μία μάλιστα εξοπλισμένη με τα νέα Σοβιετικά άρματα μάχης Τ-62)να επιτεθούν στο προγεφύρωμα των Ισραηλινών αλλά οι επικεφαλής τους απέτυχαν να δώσουν ένα συνδυασμένο χτύπημα και έτσι οι αντεπίθεση απέτυχε παταγωδώς.
Στις 18 του μηνός οι Σοβιετικοί προμήθευσαν τον Σαντάτ με δορυφορικές φωτογραφίες δίνοντας του λεπτομερείς πληροφορίες της δύσκολης κατάστασης στην οποία είχε περιέλθει। Οι εικόνες του δορυφόρου σκόρπισαν τον τρόμο στο Αιγυπτιακό Γενικό Επιτελείο και ο στρατηγός Ghazly συνέστησε στον πρόεδρο του την απόσυρση όλων των μονάδων ανατολικά της Διώρυγας για να αποφύγει τη περικύκλωση ολόκληρης της 3ης Στρατιάς. Ο Σαντάτ οργίστηκε με τη πρόταση του στρατηγού του και τον απείλησε με στρατοδικείο.
Οι τρεις Ισραηλινές μεραρχίες συνέχισαν τη προέλαση τους βαθιά μέσα στην Αφρικανική πλέον ήπειρο με αρκετή επιτυχία. Οι στρατιώτες του Σαρόν έφτασαν περίπου 10 χιλιόμετρα από τη πόλη της Ισμαΐλγια όπου συνάντησαν σθεναρή αντίσταση και αναγκάστηκαν να σταματήσουν για να αναδιοργανωθούν. Η μεραρχία του Αντάν προωθήθηκε νότια και έφτασε κοντά στη πόλη του Σουέζ απειλώντας την ίδια την ύπαρξη της 3ης Αιγυπτιακής Στρατιάς, ενώ ο σχηματισμός του Μάγκεν προέλασε δυτικά και έφτασε έξω από τη πόλη Adabiya κοντά στο Κάιρο.
Οι καταιγιστικές αυτές εξελίξεις έφεραν διπλωματική πρωτοβουλία εκ μέρους των Ηνωμένων Εθνών αλλά ήταν κυρίως αποτέλεσμα έντονων διαβουλεύσεων μεταξύ των Αμερικανών και των Σοβιετικών. Στις 22 του μηνός αποφασίστηκε εκεχειρία αλλά αυτή αποδείχθηκε προβληματική καθώς είχε πέσει ήδη το σκοτάδι και οι γραμμές μεταξύ των δύο στρατών δεν ήταν ξεκάθαρες. Το Ισραήλ είχε τρεις μεραρχίες διασκορπισμένες μέσα στην Αίγυπτο καταλαμβάνοντας 1.200 τ.χμ εδάφους και η Αίγυπτος είχε ολόκληρη τη 3η Στρατιά στο Σινά έχοντας υπό τον έλεγχο της 1.600 τ.χμ μέσα στη χερσόνησο του Σινά με εβδομήντα περίπου χιλιάδες άντρες και 720 άρματα μάχης.
Στη προσπάθεια να αναδιοργανωθούν και να απεμπλακούν οι στρατοί μεταξύ τους ξέσπασαν μεμονωμένα επεισόδια. Ο στρατηγός Σαρόν δεν έχασε ευκαιρία και ζήτησε την άδεια του Νταγιάν να συνεχίσει τη προέλαση καθώς, μετά την απώλεια εννιά Ισραηλινών αρμάτων, ήταν φανερό πως δεν υπήρχε καμιά εκεχειρία! Οι Ισραηλινοί κατάφεραν με μια δυναμική προώθηση να φτάσουν στον δρόμο που ενώνει τη πόλη του Σουέζ με τη πρωτεύουσα Κάιρο, πετυχαίνοντας τον ουσιαστικό τους στόχο της κύκλωσης των πέραν της Διώρυγας δυνάμεων της Αιγύπτου. Η τελευταία σύγκρουση του πολέμου αφορούσε τον έλεγχο της πόλης του Σουέζ την οποία οι Ισραηλίτες προσπάθησαν να καταλάβουν. Οι Αιγύπτιοι στρατιώτες αλλά και οι πολίτες του Σουέζ υπερασπίστηκαν την πόλη με γενναιότητα και κατάφεραν να απωθήσουν τους επιτιθέμενους προκαλώντας τους μάλιστα μεγάλες απώλειες.
Νέα διπλωματική προσπάθεια ξεκίνησε κυρίως από τις ΗΠΑ, ο ΥΠΕΞ των οποίων Κίσιντζερ είδε μια λαμπρή ευκαιρία να προσαρτήσει την Αίγυπτο στο άρμα της Δύσης, μακριά από την αγκαλιά της ΕΣΣΔ. Έπεισε το Ισραήλ να μην επιτεθεί στη περικυκλωμένη Αιγυπτιακή Στρατιά εντός του Σινά, καταδεικνύοντας σε όλο τον Αραβικό κόσμο πως είχε ανάγκη τη ¨καλή θέληση" της Αμερικής!

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Αρκετοί στρατιωτικοί υποστήριξαν στο παρελθόν πως το Ισραήλ δεν θα μπορούσε να κρατήσει τα προγεφυρώματα του δυτικά της Διώρυγας του Σουέζ αν η Αίγυπτος εξαπέλυε μια συντονισμένη και αποφασιστική αντεπίθεση κατά των προωθημένων μονάδων του. Η Ιστορία όμως δε γράφεται με υποθέσεις αλλά με γεγονότα που μένουν ανεξίτηλα γραμμένα στη μνήμη όσων τα έζησαν! Τα γεγονότα αυτά έχουν καταγράψει μια τακτική νίκη των Ισραηλινών αλλά όχι και στρατηγική καθώς δε μπόρεσαν μέχρι την εκεχειρία να απωθήσουν τους Αιγυπτίους από τις κτήσεις τους στο Σινά.
Στο στρατιωτικό σκέλος μπορούμε να εξάγουμε δύο συμπεράσματα. Το πρώτο είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση μεγάλων τεθωρακισμένων σχηματισμών από καλά εξοπλισμένες αντί-τανκ μονάδες πεζικού. Οι πρώτες νίκες των Αιγυπτίων προήλθαν από τέτοιους είδους μονάδες και προκάλεσαν τον πανικό στα Ισραηλινά πληρώματα των αρμάτων μάχης καθώς ήταν ουσιαστικά αόρατες, θαμμένες μέσα στην άμμο και είχαν τη δυνατότητα να χτυπήσουν πρώτες τα Εβραϊκά τεθωρακισμένα. Το δεύτερο συμπέρασμα είναι η σχετική ουδετεροποίηση της αεροπορικής υπεροχής μέσω της χρησιμοποίησης αντιαεροπορικού πυροβολικού (SAM). Οι Σοβιετικοί πύραυλοι αποτέλεσαν έναν ανεπίλυτο γρίφο για τους Ισραηλίτες πιλότους και μόνο η καταστροφή τους από τη μεραρχία του Αριέλ Σαρόν έδωσε τη δυνατότητα καίριου πλήγματος στη φημισμένη αεροπορία του Ισραήλ.
Σε τακτικό επίπεδο πρέπει να σημειώσουμε τον πλήρη αποσυντονισμό των Αραβικών στρατιών καθώς η Συρία και η Αίγυπτο απέτυχαν να επιτεθούν ταυτόχρονα εναντίον του ορκισμένου εχθρού τους παρά τους χρόνιους σχεδιασμούς τους. Το δόγμα αποφυγής διμέτωπου πολέμου εκ μέρους του Ισραήλ επετεύχθη χάρη στην έλλειψη κεντρικής διοίκησης των Αράβων και στην ανικανότητα των δύο επιτελείων να λειτουργήσουν ως ένα. Έτσι το Ισραήλ πρώτα ουδετεροποίησε τη Συρία και μετά ασχολήθηκε με τους προελαύνοντες Αιγυπτίους.
Στο διπλωματικό πεδίο μεγάλος νικητής ήταν οι ΗΠΑ! Ο Σαντάτ (αλλά και ο διάδοχος του Χόσνι Μουμπάρακ) είδαν ξεκάθαρα την υπεροχή του υπερατλαντικού συμμάχου του Ισραήλ σε θέματα επιμελητείας αλλά και λογιστικής υποστήριξης του Εβραϊκού κράτους, σε αντίθεση με την αδυναμία (ή απροθυμία) των Σοβιετικών να παρέχουν ανάλογη υποστήριξη στους δικούς τους συμμάχους. Το νότιο μέτωπο σταθεροποιήθηκε καθώς η Αίγυπτος λίγα χρόνια αργότερα αναγνώρισε το Ισραήλ ως ανεξάρτητο κράτος. Τα οφέλη της χώρας του Νείλου ήταν ποικίλα με μεγαλύτερο την άρση της απομόνωσης της από τον δυτικό κόσμο που ξεκίνησε με την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ από τον πρώην πρόεδρο Νάσερ το 1956. Το Ισραήλ είδε πως νίκησε την Αίγυπτο όχι βάσει των σχεδιασμών του αλλά λόγω λάθος χειρισμών εκ μέρους των Αράβων διοικητών αλλά και της αναποφασιστικότητας της κεντρικής διοίκησης να συνεχίσει τη προέλαση την ώρα που η ύπαρξη χώρας δοκιμαζόταν στα υψίπεδα του Γκολάν απέναντι στη Συρία. Η ειρήνευση στη περιοχή έφερε ξένες επενδύσεις στην Αίγυπτο και επέτρεψε μέχρι πρόσφατα την παραμονή στην εξουσία του Μουμπάρακ, θιασώτη της Αμερικανική πολιτικής κατευνασμού του Ισλαμικού φονταμενταλισμού στη Μέση Ανατολή.
Υ.Γ. ο τίτλος του άρθρου αφορά τους Αιγυπτίους. Αν αφορούσε τους Ισραηλινούς θα προτιμούσα το "ΠΥΡΡΕΙΟΣ ΝΙΚΗ"

Δευτέρα, 14 Φεβρουαρίου 2011

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΗΡΩΑ

Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ

16 ΑΠΡΙΛΙΟΥ-26 ΜΑΪΟΥ 1834



ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ


Αν και η θεματολογία του ιστολογίου μου είναι αποκλειστικά η μελέτη της στρατιωτικής Ιστορίας μέσω της ανάλυσης ορισμένων παραμέτρων αλλά και συνεπειών μεγάλων μαχών του παρελθόντος, δεν θα μπορούσα να μην αναρτήσω το παρακάτω θέμα. Μου το έστειλε ο δικηγόρος Θεσσαλονίκης κ.Γιακουμής Αναστάσιος και αφορά την ιστορική έρευνα αλλά και τη νομική μελέτη (σε κατανοητή από τους μή νομικούς γλώσσα) της Δίκης του Κολοκοτρώνη. Τη παραθέτω αυτούσια και προτρέπω τους αναγνώστες του monoistoria.blogspot.com να μου στέλνουν άρθρα τους (σχετικά με τη μελέτη της Ιστορικής αλλά και παρεμφερών επιστημών)για δημοσίευση, ακόμα και αν δεν συμφωνούμε σε ορισμένες πτυχές της Ιστορίας. Μέσω της διαφωνίας άλλωστε έρχεται η πρόοδος!





Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
- Η επιβολή της απόλυτης μοναρχίας

Μετά τη συνταγματική κοσμογονία της εθνικής παλιγγενεσίας (από το «πολίτευμα της Επιδαύρου» έως το «Ηγεμονικό» Σύνταγμα, 1822-1832), οι Έλληνες υποχρεώθηκαν στην περίοδο 1833-1843 να υποστούν μια μοναρχική διακυβέρνηση, χωρίς νομικούς περιορισμούς και χωρίς θεσμική εξασφάλιση των δικαιωμάτων τους.
Η απόλυτη μοναρχία δεν στηριζόταν σε απόφαση των αντιπροσώπων του έθνους, αλλά στη Διεθνή Συνθήκη του Λονδίνου της 25ης Απριλίου/7ης Μαΐου 1832. Σύμφωνα με αυτήν τη συνθήκη την οποία υπέγραψαν οι τρεις προστάτιδες δυνάμεις και το ανεξάρτητο κράτος της Βαυαρίας, η Γαλλία, η Αγγλία και η Ρωσία είχαν αναγνωρίσει την «ανεξαρτησία» του μικρού ελληνικού κράτους και ... πρόσφεραν «τη διαδοχικήν κυριαρχίαν της Ελλάδος» στον Όθωνα, «δυνάμει της προς αυτάς προσηκόντως δοθείσης πληρεξουσιότητας υπό του Ελληνικού Έθνους». Επιπλέον, οι Μεγάλες Δυνάμεις: (α) Εξουσιοδοτούσαν τον Λουδοβίκο της Βαυαρίας να διορίσει τριμελή «Αντιβασιλεία» που θα ασκούσε τα «κυριαρχικά δικαιώματα» του Όθωνα έως την ενηλικίωση του, δηλαδή έως την 1η Ιουνίου 1835 (οπότε θα συμπλήρωνε το 20ό έτος της ηλικίας του) και (β) Αναλάμβαναν να εγγυηθούν για την αποπληρωμή των ξένων δανείων, αυτής της «μαύρης τρύπας» της ελληνικής οικονομίας. (Το οφειλόμενο ποσό ανερχόταν τότε στα 60.000.000 φράγκα.)
Αυτά προέβλεπε σε βασικές γραμμές η Συνθήκη που καθόρισε την υπόσταση αλλά και τη δυναμική και την προοπτική του νεοελληνικού κράτους.
Εξίσου σημαντικά όμως ήταν και τα σημεία ως προς τα οποία οι «εγγυήτριες» Δυνάμεις τηρούσαν μια εύγλωττη σιωπή: Απέφευγαν να κάνουν αναφορά στο Σύνταγμα και δεν διευκρίνιζαν αν η συνθήκη έπρεπε να επικυρωθεί από ένα αντιπροσωπευτικό σώμα των ... ανεξάρτητων πλέον Ελλήνων. Η «επικύρωση» της εκλογής του Όθωνα από την «Δ' κατά συνέχεια Εθνική Συνέλευση» θεωρήθηκε ότι δεν «νομιμοποιούσε» τη Συνθήκη.

- Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης καταδικάζεται εις θάνατον για το ταπεινωτικό αδίκημα της εσχάτης προδοσίας. (Άρθρο 2 εδαφίου Α΄ και εδάφιο Γοε του Εγκληματικού Απανθίσματος και άρθρο 2 του από 9 (21) Φεβρουαρίου 1833 Βασιλικού Διατάγματος).

Πριν περάσουν επτά μήνες από την έλευση του Όθωνα (και ενώ από τις πρώτες κιόλας ημέρες της ανάληψης της εξουσίας από την Αντιβασιλεία διαφάνηκαν οι αντιθέσεις μεταξύ των μελών της, με τις άμετρες φιλοδοξίες του Άρμανσμπεργκ να οδηγούν στην συσπείρωση των Μάουρερ, Χάϊντεκ και Άμπελ εναντίον του), τον Σε-πτέμβριο του 1833 ο λαοφιλής ήρωας του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, ο Θ. Κολοκοτρώνης (μαζί με τον γιο του Γενναίο, τον Α. Πλαπούτα, τον Κ. Τζαβέλα και άλλους αγωνιστές του 1821) συνελήφθη ως ύποπτος «συνωμοσίας» για ανατροπή του καθεστώτος και κλείστηκε στις φυλακές της Ακροναυπλίας. «Εγύρισα οπίσω εις το Ανάπλι», γράφει στα Απομνημονεύματα του ο Θ. Κολοκοτρώνης «πήγα, εχαιρέτησα τον βασιλέα, την αντιβασιλεία, τους είδα μουδιασμένους, πλην δεν εκατάλαβα τίποτα. Έμεινα εις το περιβόλι μου. Εκεί ήλθε την νύκτα, εις τας 7 Σεπτεμβρίου, και με επήρε ο Κλεόπας μοίραρχος με 40 χωροφύλακες και με επήγε εις το Ιτζκαλέ (...) και μ' έβαλαν 6 μήνες μυστική φυλακή χωρίς να ιδώ άνθρωπο. Δεν ήξευρα τι γίνεται για έξη μήνες...».
Ως αφετηρία της «συνωμοσίας» του Κολο¬κοτρώνη θεωρήθηκε η ενέργεια του να εκφράσει σε επιστολή προς τον Υπουργό των Εξωτερικών της Ρωσίας, Νέσελροδ (3 Φεβρουαρίου 1833), την ανησυχία του για την εκκλησιαστική πολιτική της Αντιβασιλείας. Στην απάντηση του (11 Ιουλίου 1833) ο κόμης Νέσελροδ συμβούλευε, εξ ονόματος του τσάρου, να συσπειρωθούν οι Έλληνες γύρω από τον θρόνο και τη θρησκεία τους. Η επιστολή αξιολογήθηκε ως ένδειξη αυξημένου ρωσικού ενδιαφέροντος και φιλικών δεσμών του Κολοκοτρώνη με τη ρωσική Αυλή, ενώ οι οπαδοί του ρωσικού κόμματος κυκλοφόρησαν προς υπογραφή κείμενο με το οποίο ζητούσαν ανάκληση της Αντιβασιλείας και ανάληψη των βασιλικών καθηκόντων από τον Όθωνα. Σύμφωνα με το «κατηγορητήριο» (7 Μαρτίου 1834) οι Κολοκοτρώνης, Πλαπούτας κλπ. είχαν οργανώσει την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1833 και είχαν από κοινού κατευθύνει «συνωμοσία», με στόχο να παρασύρουν τους υπηκόους του βασιλιά σε ληστείες και σε εμφύλια διαμάχη, για να ανατρέψουν έτσι την καθεστηκυία τάξη. Ήταν, συνεπώς ένοχοι και θα έπρεπε να τους επιβληθεί η «εσχάτη των ποινών».
Στο οκτάμηνο διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στη φυλάκιση (Σεπτέμβριος 1833) και στη δίκη (Μάιος 1834) του θ. Κολοκοτρώνη δημιουργήθηκαν σημαντικές πολιτικές ανακατατάξεις (αποχώρησαν από το Υπουργικό Συμβούλιο οι Τρικούπης, Πραΐδης, και Ψύλλας και ορίστηκε νέο Υπουργικό Συμβούλιο υπό την προεδρία του Αλ. Μαυροκορδάτου, ενώ παράλληλα εκδηλώθηκε κρίση στους κόλπους της Αντιβασιλείας, με αποτέλεσμα να ανακληθούν ο Μάουρερ και ο Αμπελ και να μείνει μόνος κυρίαρχος στο «συγκρότημα» της εξουσίας μέχρι τον Μάιο του 1835 ο Άρμανσμπεργκ). Η Αντιβασιλεία πέτυχε τελικά την εις θάνατον καταδίκη του θ. Κολοκοτρώνη, μια καταδίκη που συνιστούσε γι’ αυτήν όπως έχει παρατηρήσει ο Κατακάζυ «πολιτική αναγκαιότητα που έπρεπε να επιτευχθεί με οποιονδήποτε τρόπο». Όμως, επρόκειτο ουσιαστικά για «πύρρειο νίκη» της Αντιβασιλείας, αφού τελικά το κύρος της μειώθηκε αποφασιστικά: Δύο από τα πέντε μέλη του «διατεταγμένου» δικαστηρίου, ο Α. Πολυζωίδης και ο Γ. Τερτσέτης, δεν δίστασαν να ψηφίσουν, («γράφοντας έτσι Ιστορία»), εναντίον της καταδίκης, με αποτέλεσμα να απολυθούν. Ο Αλ. Μαυροκορδάτος παύτηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, επειδή επέκρινε απροκάλυπτα τον διαβλητό τρόπο διεξαγωγής της δίκης και η εφημερίδα Αθηνά τιμωρήθηκε για τα τολμηρά εναντίον της δίκης δημοσιεύματα της: Καταδικάστηκε για παραβίαση της τυποκτόνου νομοθεσίας. Τελικά, θα χρειαστεί η επέμβαση του Βασιλιά για να μετατραπούν οι θανατικές καταδίκες των Θ. Κολοκοτρώνη, Α. Πλαπούτα σε ποινές φυλάκισης. Στα μάτια, όμως, της ελληνικής κοινής γνώμης, οι δύο αγωνιστές της Επανάστασης θεωρήθηκαν θύματα της Βαυαρο-κρατίας και των πολιτικών τους αντι-πάλων και το γόητρο της Αντιβασιλείας μειώθηκε ανεπανόρθωτα.
Σκοπός της παρούσης μελέτης, βέβαια, δεν είναι τόσο η αδιαμφισβήτητα εν-διαφέρουσα ιστορική ανασκόπηση της δίκης, αλλά οι νομικές πτυχές αυτής, καθώς, ο γράφων την παρούσα εστί νομικός της πράξης (δικηγόρος) και θέλει να υποδείξει τα νομικά ελαττώματα της δικαστικής απόφασης, δια της οποίας οι δύο απαράμιλλοι ήρωες της ελληνικής επανάστασης (Κολοκοτρώνης και Πλαπούτας) καταδικάστηκαν σε θάνατο, όπως αυτά αποτυπώθηκαν με πλήρη νομική και αδιαφιλονίκητη ιστορική επιχειρηματολογία από τον εξαιρετικά «πεφωτισμένο» νομικό και συνήγορο υπερά-σπισης του Πλαπούτα, Χριστόδουλου Κλωνάρη

-Η αγόρευση του Κλωνάρη

Την Πέμπτη 24 Μαΐου 1834, η αγόρευση του συνηγόρου του Πλαπούτα, Χριστόδουλου Κλωνάρη, της οποίας σώζεται στα Πρακτικά το προοίμιο, όπου εξυμνεί και το έργο του Κολοκοτρώνη
«Κύριοι Δικασταί, ένας αγών τόσον μάλλον δίκαιος και λαμπρός, όσον απηλπισμένος ή μάλλον ακατόρθωτος κατά την κρίσιν της ανθρωπίνου γνώσεως, εόόξασε τον αιώνα, τον οποίον όιατρέχομεν, ετίμησε το ανθρώπινον γένος και επανέφερεν ευτυχώς εις τον μικρόν μεν αλλά προ πολλού περίφημον τόπον, τον οποίον κατοικούμεν, μέρος της ευκλείας ήτις συνοδεύει από αιώνα εις αιώνα τους αθανάτους προγόνους μας. Ο κατά πολλούς λόγους παράδοξος ούτος αγών είναι, καθείς το μαντεύει, ο Ελληνικός αγών.
Ένα απλόχειρον δεδουλωμένων ανθρώπων αρπάζουν τολμηρώς τα σίδηρα, τα οποία η τυραννία τόσους αιώνας τους είχε φορτώσει, και τα μεταβάλλουν εις όπλα ακαταμάχητα με μέσα μηδαμινά, με πόρους ανυπόστατους πολεμούν διά ξηράς και θαλάσσης οκτώ πολυώδυνα έτη την υπερόφρυν και γιγαντιαίαν Αυτοκρατορίαν, ήτις χθς ακόμη εφοβέριζεν αγερώχως τα χριστιανικά κράτη, σκεπάζει δε και σήμερον Ευρώπην, Ασίαν και Αφρικήν. Αντιπαλαίουν καρτερικώς με πείναν, με δίψαν, με αυτά σχεδόν τα στοιχεία. Νικούν την πάλαιαν και ριζωμένην εις τας καρδίας των δυνατών προς την Ελλάδα αντιπάθειαν, και την μεταβάλλουν παραδόξως εις εύνοιαν και προστασίαν. Τέλος ανασταίνουν ανελπίστως την πολύπαθη πατρίδα των από τετρακοσίων ετών πολυστένακτον δουλείαν ή μάλλον ψυχρόν θάνατον.
Ποίος εξ ημών δύναται να στρέψη οπίσω τους οφθαλμούς του και να ενατένιση την εξολοθρευτικήν και κατά πάντα ανισοτάτην εκείνη πάλην, χωρίς να φρίξη; Ποίος έχει τόσον σιδηράν καρδίαν, ώστε να τολμήση να αναλάβη ακόμη μίαν φοράν το βάρος του Αγώνος ε¬κείνου, τον οποίον με τόσην γενναιότητα άνοιξεν εις τα προοίμια του, και με τόσην υπεράνθρωπον καρτερίαν υπεστήριξε καθ' όλην τον την διάρκειαν;
Αλλά μόλις η πολυδάκρυτος αύτη σκηνή έλαβε τέλος, μόλις άρχισε να φέρη τους γλυκείς καρπούς, τους οποίους υπέσχετο, και όλοι σχεδόν οι επίσημοι Στρατιωτικοί Αρχηγοί, όσοι εμβήκαν επί κεφαλής του ενδόξου Αγώνος, όσοι τον διεύθυναν εις τας διαφόρους φάσεις τον, όσοι τον έφεραν ευτυχώς εις αίσιον πέρας, όλοι σχεδόν οι διαπρέ-ψαντες πρωταγωνισταί του Ελληνικού δράματος, καταδιώκονται από την συκοφαντίαν εγκληματικώς, δύο σύρονται σήμερον εις τα καθίσματα των εγκαλουμένων, άλλοι θέ-λουν τους διαδεχθή εις αυτά μετ' ολίγας ημέρας.
Ίσως, αν εζούσαν οι δύο ευκλεέστεροι Στρατηγοί μας, Βότσαρης και Καραϊσκάκης, ήθελαν προοδεύει τον προκείμενον δικαστικόν αγώνα, ίσως οι συγγενείς και φίλοι των πρέπει να τους μακαρίζουν, ότι επρόλαβον με τον θάνατον αυτών και διέσωσαν ανεπηρέαστον την τιμήν των ανδραγαθιών των.
Μήπως είναι της τύχης της Ελλάδος να ανταμείβη τους υπέρ πάντα άλλον αριστεύοντας άνδρας της με τόσον πικρά, με τόσον αποτρόπαια δώρα; Μήπως η Ελλάς είναι δυστυχώς προωρισμένη να καταδιώκη τους επισήμους άνδρας της, αφού τους δοξάση εις τους πατριωτικούς αγώνας της, καθώς ο Κρόνος έτρωγε τα ίδια τέκνα του, αφού τους έδιδε πρώτον ζωήν και τα άφηνε να γευθούν το γλυκύ φως της ημέρας;
Ποίος τους παλαιούς χρόνους αμαύρωνε τους υπέρ πατρίδος θριάμβους τους οποίους υμνεί και σήμερον η ιστορία, με τας φρικτός εκείνος καταδιώξεις των περιφημότερων προμάχων της Επικρατείας; Ένας Αθηναίος ωμολόγησεν αφελώς, ότι επιθυμούσε τον εξοστρακισμόν του Αριστείδου, διότι αι αρεταί του τον είχον επονομάσει Δίκαιον. Όλοι, όσοι συνεψήφισαν τον άδικον εξοστρακισμόν του Δικαίου εκείνου, αν με τους λόγους των δεν εφάνησαν επίσης ειλικρινείς, αλλά τα έργα των απέδειξαν τα αυτά αισθήματα. Τα εγκλήματα του πράου και ανεξικάκου Αριστείδου ήτον πρώτον η ζήλια ή μάλλον ο φθόνος των συμπολιτών του, και δεύτερον το αντιπολιτευόμενον μένος του αντιζήλου του Θεμιστοκλέους.
Ποίος είχε καταδικάσει προτύτερα τον νικητήν του Μαραθώνος εις την σκοτεινήν φυλακήν όπου απέθανε; Η βαρεία διά το τρόπαιον του Μαραθώνος ζήλια και οι πολιτικοί αντίπαλοι τον.
Διά ποίον έγκλημα εξωρίσθη έπειτα και κατετρέχθη μέχρι θανάτου ο αθάνατος Θεμιστοκλής; Διότι έσωσεν όλην την Ελλάδα από τον μέγαν κίνδυνον της Περσικής δουλείας. Ποίος κατώρθωσε την θεοστεγή εκείνην εξορίαν; Ο κατά της δόξης του ανδρός φθόνος και το Λακωνικόν ονομαζόμενον κόμμα, του οποίον αρχηγός ήτο ο Κίμων, υιός του προ ολίγων ετών καταδικασθέντος Μιλτιάδου.
Ποίος πάλιν μετ' ολίγον εξωστράκισε τον Κίμωνα; Τα πολλά και λαμπρά διά ξηράς και θαλάσσης κατά των βαρβάρων τρόπαια του και το μέρος του αντιζήλου του Περικλέους.
Τις έσυρεν έως το στόμα του τάφου τον Επαμεινώνδαν, τον τελειότερον της Ελλάδος ήρωα, όταν επέστρεψεν από τας κατά της αγερώχου Σπάρτης νίκας, αναστήσας την Πατρίδα τον από την δουλείαν, και ανορθώσας όλην την Ελλάδα, ήδη ταπεινωμένην παρά των υπερηφάνων Λακεδαιμονίων; Τα εξαίσια ανδραγαθήματα του και το κόμμα του αντιζήλου τον Μενεκλείδα. "Επί τούτοις, λέγει ο Πλούταρχος, οι μεν άλλοι Ελληνες υπερηγάπων την αρετήν και την τύχην εθαύμαζον ο δε συγγενής και πολιτικός φθόνος, άμα τη δόξη του ανδρός συναυξόμενος ου καλός ουδέ πρέπουσας υποδοχάς παρεσκεύαζεν αυτ θανάτου γαρ δίκας έφυγεν επανελθών".
Ήθελε με καταλείψει ο χρόνος διηγούμενον, αν επιχειρούσα να αναπολήσω όλας τας αγνώμονας καταδρομάς των ενδόξων Στρατηγών, αι οποίαι καταισχύνουν τας σελίδας της παλαιάς μας ιστορίας. Εν τοσούτω η αυτή Ιστορία μάς μανθάνει, ότι όλοι εθυσιάσθησαν ελεεινά σφάγια του φόνου και των αχάριστων αντιζήλων.
Αλλ' η νέα Ιστορία φέρει άραγε συμπτώματα διαφορετικώτερα; Αντί εμού τα πράγματα μας το διδάσκουν ακριβέστερα. Ποία είναι τα εγκλήματα των επισήμων ανδρών, τους οποίους κρίνετε σήμερον. Ταύτα δεν έχομεν βέβαια χρείαν να τα δανεισθώμεν από την Ιστορίαν καθείς τα είδε με τα όμματα του, και τα ήκουσε με τα ώτα του. Διά τούτο περιορίζομαι να τα αναπολήσω μόνον.
Αι αρχαί των επαναστάσεων είναι αναντιρρήτως το δυσκολώτερον έργον αλλ' η αρχή της ιδικής μας ήτο η δυσκολωτέρα πάσης άλλης. Τι ηδύναντο να επιχειρήσουν ευστόχως; Τι ημπορούσαν να ελπίσουν ευλόγως άνθρωποι άγευστοι πολέμου και άπειροι αυτής της απλής οπλοφορίας, την οποίαν οι Νόμοι της κατακτήσεως απηγόρευαν αποτόμως, άνθρωποι άποροι και ενδεείς παντός είδους όπλου, πάσης στρατιωτικής αποσκευής; Ταύτα εκρατούσαν το πρώτον της επαναστάσεως μας έτος όλα τα πνεύματα μετέωρα και περίφοβα, ταύτα εκαταντούσαν τον πόλεμον παντάπασιν ακροσφαλή, και εσκέπαζον το μέλλον με μαύρον και σκοτεινόν σύγνεφον.
Η νίκη του Βαλτετσίου και η άλωσις της Τριπολιτσάς ήλθον τότε, ως Θεός εκ μηχανής, αι έκαμον την πρώτην κρίσιν του πολέμου. Εξ ενός μέρους αρχή του νικάν είναι το θάρρος των πολεμούντων εξ άλλου δε η μεν πρώτη νίκη ανώρθωσε το φρόνημα των Πελοποννησίων, η δε άλωσις της Τριπολιτσάς ασφάλισεν όλην την Ελλάδα, ήτις εύρε κέντρον ισχυρόν και δυσάλωτον την πρωτεύουσαν της Χερσονήσου.
Τίνος έργα αι νίκαι εκείνοι; Εις την πρώτην εστρατήγει ο Θ. Κολοκοτρώνης, φέρων μεθ' εαυτού τον πελάτην μου ως πρώτον αξιωματικόν του, την δευτέραν την απεφάσισεν η μάχη της Γράνας. Τρεις χιλιάδες εχθροί, εξελθόντες νύκτωρ και λαφυραγωγήσαντες τας πέριξ χώρας επανήρχοντο εις Τριπολιτσάν, φέροντες πλήθη τροφίμων, ικανών να θρέψουν πολύν καιρόν τους πολιορκουμένους. Ο στρατηγός Κολοκοτρώνης ερρίφθη με το σώμα του εις την φάραγγα της Γράνας και απέκλεισε το πέρασμα των εχθρών. 4.000 Τούρκοι συνέρρευσαν αμέσως από το απεκλεισμένον φρούριον εις βοήθειαν των εδικών των αλλά μετά πολλήν και πεισματικήν μάχην, σκορπισθέντες και εκείνοι και ούτοι, άφησαν εις τους εδικούς μας τον τόπον φορτωμένον τροφάς και νεκρούς. Την επαύριον οι πολιορκούμενοι εμβήκαν εις σννθηκολογίας• μετά δύο ημέρας παρεδόθησαν εις το στρατηγόν Κολοκοτρώνην οι Αλβανοί, το άνθος τον εχθρικού στρατού, τους οποίους σννώδευσεν έξω της Χερσονήσον ο Δημ. Πλαπούτας. Την αναχώρησιν των Αλβανών διεδέχθη η άλωσις της πρωτευούσης του Μωρέως.
Αι δύο νίκαι εκείνοι, κυρίως έργα των ανδρών, τους οποίους κρίνετε, αν δεν έφεραν κρίσιν πλήρη περί των όλων, επαγίωσαν όμως την επανάστασιν και, καθώς έλεγεν ο Πίνδαρος διά την μάχην του Αρτεμισίου, "εβάλοντο φαενάν κρηπίδα ελευθερίας".
Αλλά μόλις παρήλθεν ο κίνδυνος, μόλις τα πράγματα άρχισαν να λαμβάνουν ολίγην πήξιν, και η ζήλια έστρεφε τα όπλα της κατά των νικητών. Αι πολιτικαί αρχαί ενόμισαν την αποκτηθείσαν παρά των νικητών επιρροών επικίνδυνον και παρεχώρουν εις τους αντιζήλουςτων πάσαν αντενέργειαν κατά της στρατιωτικής ισχύος.
Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτον τα πράγματα, όταν μετ' ολίγους μήνας ο εχθρός συνάξας όλην την δύναμίν του, εξεκίνησεν από τας όχθας του Πηνειού με 30.000 συντεταγμένον στρατόν έσχισε την Στερεάν από μίαν άκραν έως την άλλην ανεμποδίστως, διέβη αναιμωτί τα προκείμενα του Ισθμού στενά, τα οποία ευλόγως ωνόμασαν δευτέρας Θερμοπύλας, εκείθεν εξαπλωθείς εσκέπασε τον Αργολικόν κάμπον, άνοιξε το συνθηκολογούν Ναύπλιον, και έσπειρεν εις όλην την Πελοπόννησον τον πανικόν φόβον και την απελπισίαν.
Εις τον μέγαν εκείνον και βαρύν περί των όλων κίνδυνον, ποίος ανέλαβε προθυμώτερα τον αγώνα της ψυχορραγούσης Πατρίδος; Ποίος ανώρθωσε, ποίος έδωσε τα απηλπισμένα πράγματα μας; Οι άνδρες, τους οποίους κρίνετε σήμερον. Αντί να σας εκθέσω περί τούτον ιδικήν μου διήγησιν, προτιμώ να σας εκφράσω, όσα διηγείται ένας ιστορικός στρατιωτικός, μάρτυς αυτόπτης του πολέμου μας και γνωστός διά την τραχείαν φιλαλήθειάν του. Δανείζομαι την διήγησιν ταύτην από τα ιστορικά υπομνήματα του συνταγματάρχου Μαξίμου Ραιβώ, και δίδω εις αυτόν την προτίμησιν, διότι ήτον εχθρός του στρατηγού Κολοκοτρώνη, εκάστη σχεδόν σελίς των υπομνημάτων του φέρει σημεία φανερά της προς αυτόν αντιπάθειας του. "Η Πελοποννησιακή Γερουσία, λέγει ο Ραιβώ, απορρίψασα την πρότασιν της Κεντρικής Κυβερνήσεως, εφαίνετο τρόπον τινά, ότι ανεδέχετο την σωτηρίαν της πατρίδος. Αλλά άνθρωποι βουλευόμενοι, και σκορπίζοντες ματαίας προκηρύξεις δεν εδύναντο πλέον να σώσουν τα δημόσια πράγματα. Ητον απαραίτητον να επιτρέψουν την φροντίδα εις άνδρα έχοντα στρατηγικήν υπόληψιν αρκετά στερεωμένην διά να έμπνευση θάρρος, και αποχρώντος έμπειρον των πολεμικών στρα-τηγημάτων και των τοπικών θέσεων, διά να μη παράλειψη καμμίαν από τας δυνατός ωφελείας. Μ' ένα λόγον η Χερσόνησος είχε προσωρινώς χρείαν Δικτάτορος, αγαπωμέ-νου από τους στρατιώτας και τιμωμένου από τους οπλαρχηγούς, διά να μην απαντά εις τα επιχειρήματα του αντενεργείας ή από την ανυποταξίαν εκείνων ή από την αντιζηλίαν τούτων.
Ο Κολοκοτρώνης έφερεν αναντιρρήτως τα αναγκαία ταύτα πλεονεκτήματα. Η γερουσία το ησθάνετο, η φωνή του λαού τον ωνόμαζε φανερά αλλ' οι αίτιοι της προ ολίγου περιφρονήσεως του εδίσταζον να παραδώσουν εις χείρας του την εξουσίαν, την οποίαν ε-φοβούντο να μη μεταχειρισθή κατ' αυτών προς εκδίκησιν. Η φιλοτιμία των μάλιστα δεν υπέφερε να του δώσουν την ικανοποίησιν ταύτην
Αλλ' ενώ δι' ευλόγου υποψίας αμφέβαλλεν ακόμη περί του συμφέροντος της Πατρίδος, ο Αρχηγός ούτος είδεν ότι όλοι όσοι ήθελαν να εκστρατεύσουν κατά του εχθρού, έστρεψαν τα όμματα των προς αυτόν μόνον. Εις μίαν στιγμήν 7.000 στρατιωτών περιεκύκλωσαν την σημαίαν του, τους περισσότερους εξ αυτών έφερεν ο ανεψιός του Νικηταρά.
Μετά το παράδειγμα τούτο όλοι οι οπλαρχηγοί της Χερσονήσου, από τους οποίους οι περισσότεροι είχαν κλαύσει την καταδρομήν του, τον έγραψαν αμέσως ότι περιμένουν τας διαταγάς του. Η Γερουσία, ήτις προ ολίγων εβδομάδων είχε κινήσει πάντα λίθον διά να του αφαιρέσει τους στρατιώτας, παραχωρούσα εις την γενικήν προθυμίαν, έκαμεν όλα τα δυνατά διά να αυξήση τον αριθμόν αυτών.
Ο αρχιστράτηγος Κολοκοτρώνης έστειλε τον Νικήταν με 3.000 προς τον Άγιον Γεώργιον. Το γενικόν στρατόπεδον εστήθη εις την Λέρνην εκεί είδαμε να συρρέουν πλήθη ορεινών ανδρών, καταβαινόντων από τα μακρυνότερα της Πελοποννήσου μέρη. Με ποίαν απορίαν επαρατηρούσεν ο άνθρωπος μέγαν αριθμόν νέων μόλις εξερχομένων από την παιδικήν ηλικίαν όλοι επαραιτούσαν τα ποίμνια των, και έτρεχον να κάμουν τα πρώτα πολεμικά μαθήματα των κατά των απίστων".
Τα μαρτυρεί, κύριοι, ξένος ιστορικός και μάλιστα εχθρός του νικητού του Δράμαλη, τον οποίον αχάριστοι άνδρες τότε μεν επροσπαθούσαν να αποκλείσουν από το στάδιον του πολέμου, σήμερον δε συκοφαντούντες, έσυραν εις τα καθίσματα των εγκαλουμένων.
Δεν θέλω, κύριοι, να προσθέσω ιδίους μου στοχασμούς, μολονότι καθείς αισθάνεται πόσους και οποίους η ύλη φέρει μεθ' εαυτής. Ευχαριστούμαι εις τα ολίγα, τα οποία ο αντίπαλος των εγκαλουμένων συντόμως και εν παρόδω συνέσπειρεν εις τα υπομνήματα του.
Καθείς γνωρίζει, οποίον τέλος ο τότε μεν σωτήρ, σήμερον δε καθήμενος επί της εγκληματικής έδρας έδωσεν εις τον ακράτητον εκείνον χείμαρρον της εκστρατείας του Δράμαλη, όστις μη απαντήσας μηδέ ίχνος αντιστάσεως εις την Στερεάν, εφοβέριζε να αποπληρώση εις την Χερσόνησον το έργον της βαρβαρότητος, να μετασκεπάση δηλαδή την Ελλάδα με το μαύρον της επονειδίστου δουλείας κάλυμμα. Και ίσως, κύριοι, αν ο άνδρας τον οποίον κρίνετε, δεν ανεδέχετο τότε το βάρος του περί των όλων αγώνος, η γη, επί της οποίας άρχισαν να αναβλαστάνουν πάλιν η ελευθερία και η ευνομία, ως φυτά γνήσια και επιτόπια, ήθελε μεταπέσει ελεεινόν έρμαιον της Ασιατικής τυραννίας.
Ίσως εις τον τόπον τον Χριστιανικού Θρόνου, τον οποίον με τόσην λατρείαν περικυκλώνομεν όλοι, ως εγγυητήν της τιμής και των ασφαλειών εκάστου Έλληνος, ήθελαν αντηχεί σήμερον at αποτρόπαιοι αλύσεις της αγρίας και αναίσθητου εξουσίας, της οποίας τους πικρούς ή μάλλον τους φαρμακευμένονς καρπούς εγεύθημεν ημείς και οι πατέρες ημών. Πόσων εξ ημών γυναίκες, πόσων μητέρες και αδελφοί δεν ήθελον τότε συρθή αιχμάλωτοι, διά να πωλώνται ως κτήνη εις τα παζάρια της Ασίας και Αφρικής! Πόσαι δουλεύουσαι αισχρώς εις τα υπερήφανα κατοικητήρια της βαρβαρότητος, δεν ήθελαν μακαρίζει όσας επρόλαβε να θερίση το δρέπανον του πολέμου! Παραδίδω εις την σιωπήν ανδρών σφαγάς, αλώσεις πόλεων, εμπρησμούς χωριών, λεηλασίαν γενικήν. Μ' ένα λόγον, η κλασική γη εκινδύνευε να καταντήση ευρύχωρος ερημία. Καθείς γνωρίζει, και κρίνω περιττόν να σας εξηγήσω, ότι εις οίας τας επιχειρήσεις του Αρχιστρατήγου της Χερσονήσου ο πελάτης μου ήτο η δεξιά του χειρ.
Τέλος πάντων, αι πολλαί αποτυχίαι εσκλήρυναν περισσότερον τους απίστους, διά τούτο απεφάσισαν να ρίψουν τον τελευταίον κύβον. Νέος εχθρός, πολύ μεγαλοπραγμωνέστερος και τολμηρότερος των προτέρων, εμφανίσθη τότε εις τα μεσημβρινά της Πελοποννήσου. Κατ' εκείνην την εποχήν η τύχη εκρατούσε τον γέροντα Στρατηγόν μακράν του θεάτρου του πολέμου [όντας φυλακισμένος στο μοναστήρι της Υδρας]. Ανάγκαι πολιτικοί, ανάγκαι πολεμικοί, τον μετέφεραν πάλιν εν τα μέσω του στρατιωτικού σταδίου.
Αλλ' ο εχθρός είχεν αρχίσει ήδη να πιάνη ρίζας εις τον τόπον όλη η Μεσσηνία εσκεπάζετο από τα στρατεύματα του, τα οποία ανέπαυνεν από ευτυχείς νίκας, αίτινες, είχον θραύσει το θάρρος του άνθους των στρατευμάτων μας. Όλα τα φρούρια, όλοι οι λιμένες του τόπου εκείνου ήταν εις την εξουσίαν του πολύ τολμηρού και πολύ τυχηροτέρου εχθρού, τον οποίον η Αφρική εξέρασεν εις τα παράλια της Ελλάδος• τα ανδρειότερα στρατεύματα μας εξήρχοντο του Ισθμού νικημένα, και εγκατέλειπον την Χερσόνησον εις την τύχην της. Η αθυμία ήτο γενική, ο φόβος, τον οποίον εξ ανάγκης έφερεν η υπεροχή της τακτικής δυνάμεως, ήτο ζωγραφισμένος εις όλων τα πρόσωπα.
Εις τοιαύτην κατάστασιν ευρήκε τα πράγματα, όταν ανέλαβε πάλιν την στρατηγίαν. Δύο παρατεταγμένοι μάχαι, εις τας οποίας ο Γενναίος Κολοκοτρώνης επέδειξε πολλά και ανδρείας και τόλμης έργα, απέτυχον κατά κράτος. Η απελπισία εξ εκείνης της στιγμής διεδέχθη το θάρρος, και αι γλυκείς ελπίδες, αίτινες υπέσαινον, ως λεπτός ζέφυρος, την ανάστασιν της πατρίδος έσβησαν σχεδόν, ως άνθος ευθαλές, το οποίον μαραί-νει διαμιάς ο καυστικός της Αφρικής άνεμος.
Αλλ' ενώ οι άλλοι απήλπιζον τον αγώνα, ο μετακαλεσθείς στρατηγός εμελετούσε νέον σχέδιον προς ανόρθωσίν του. Αντί των συστάδην μαχών είσαξε τον ακροβολιστικόν πόλεμον περιτρέχων τας υψηλάς θέσεις, όσαι ηδύναντο να ασφαλίσουν ελαφρόν στράτευμα, εφαίνετο, όταν ο εχθρός ανέπαυε την δύναμίν του, τον παρέκκλινεν, οσάκις εκείνος επροκαλούσε παρατεταγμένη συμπλοκήν, και διά του καταναλωτικού τούτου πολέμου κατέτριβε την ακμήν των στρατευμάτων του.
Αναμφιβόλως το κοινόν των ανθρώπων δεν θαυμάζει, δεν τιμά, ειμή τας επιχειρήσεις, όσαι φέρουν γοργά και άμεσα αποτελέσματα. Αλλά τα έργα ταύτα δεν είναι πάντοτε ούτε τα ευτυχέστερα ούτε τα ωφελιμώτερα. Ένα παράδειγμα δύναται να σαφηνίση καθαρώτερα τον λόγον.
Ένας άλλος στρατηγός της Αφρικής, ο περίφημος Αννίβας, είχεν υποτάξει την Ιταλίαν και εφοβέριζε την υπερήφανον Ρώμην. Όλοι σχεδόν οι ένδοξοι πολεμισταί της ακαταμάχητου εκείνης πόλεως παρώξυνον τους Ρωμαίους εις παρατεταγμένος μάχας. Μόνος ο Φάβιος, ο επονομαζόμενος Μέγιστος, εσυμβούλευε τον ακροβολιστικόν πόλεμον. Αλλά τι κατώρθωσαν εκείνοι με την παράκαιρον τόλμην των; Ο περιβόητος Φλαμίνιος, συνάψας μάχην εις την θρασωμένην, άφησε την λίμην εκείνην σκεπασμένην από νεκρόν στρατόπεδον, λέγει η Ιστορία. Όταν μετ 'αυτόν οι ύπατοι Τερέτιος Βάρρων και Παύλος Αιμίλιος αντιπαρετάχθησαν συστάδην περί τας Κάννας, 50.000 Ρωμαίοι συνετάφησαν με τον ένα των υπάτων εις τον Αυφίδιον ποταμόν.
Αι μεγάλαι και αδιόρθωτοι συμφοραί έφερον την Ρώμην εις την ανάγκην να μετακαλέση Στρατηγόν Αυτοκράτορα τον Φάβιον, του οποίου αι συμβουλαί ενομίζοντο πρότερον δειλαί. Ο γέρων εκείνος, λέγει ο Πλούταρχος, "εν τόποις ορεινοίς επηωρείτο, καθήμενων μεν των πολεμίων ησυχάζων, κινουμένων δε, κύκλω περιφερόμενος κατά των άκρων". Δεν φαίνονται οι λόγοι ούτοι γραμμένοι διά τον ιδικόν μας πόλεμον μάλλον, παρά διά τον Ρωμαϊκόν; Θέλετε και άλλην ομοιότητα των δύο τούτων πολέμων; Τα στρατεύματα της Ρώμης ήσαν μεν πολυπληθέστερα και εις τον ίδιον των τόπον, αλλά της Αφρικής είχον πολύ μεγαλυτέραν εμπειρίαν πολεμικήν.
Διά το ακροβολιστικόν του σύστημα ο Φάβιος κατεφρονείτο και περιεπαίζετο φανερά εν τω μέσω του ιδίου του στρατοπέδου, εις δε την Ρώμην ο δήμαρχος Μελέτιος τον κατηγόρησε και ως προδότην της πατρίδος του δημοσίως από του βήματος. Αλλ' ο γέρων Δικτάτωρ δεν είχεν ακόμη ταραχθή, λέγει η Ιστορία, από τόσας ήττας, τόσας φυγάς και σφαγάς των συστρατηγών του. Είχεν ιδή αφόβως λίμνας, κάμπους και δάση σκεπασμένα από νεκρά στρατόπεδα, ποταμούς χύνοντας μέχρι θαλάσσης τα ρεύματα των κόκκινα από το Ρωμαϊκόν αίμα• πώς ήτο δυνατόν να φοβηθή σκώμματα και λοιδορίας;
Τέλος πάντων, ο Μινούκιος, ο βαρύτερος χλευαστής του Φαβίου, αναγορευθείς συνάρχων αυτού, εκαυχάτο ότι αυτός δεν θέλει ανοίξει, ως ο συνάδελφος του, προς τους Ρωμαίους τα όρη θέατρα όθεν να θεωρούν την Ιταλίαν πορθουμένην και καιομένην παρά των Καρχηδονίων. Αλλά μόλις ήλθεν εις χείρας με τους εχθρούς, και ο Αννίβας τον ενίκησε κατά κράτος. Αλλ' επιδραμών ο Φάβιος από το παρακείμενον όρος, έτρεψε τους εχθρούς εις φυγήν και έσωσεν τον Μινούκιον, έτοιμον να ανανέωση τας βαρείας συμφοράς τον Φλαμινίου και τον Βάρρωνος. Τότε ο δεινός της Αφρικής στρατηγός, είπεν εις τους περί αυτού το αστείον και φρόνιμον απόφθεγμα: "Δεν σας το ε-πρόλεγα πάντοτε, ότι οι τολμηροί της Ρώμης στρατηγοί δεν είναι επικίνδυνοι; Φοβερόν μόνον είναι το μαύρον εκείνο σύγνεφον, το επικαθήμενον εις τας κορυφάς των βουνών. Ιδού τέλος εξερράγη με χειμώνα βαρύν και χάλαζαν"
Το αυτό σύστημα έφερε και εις τας ημέρας μας τα αυτά αποτελέσματα. Τι υπεστήριξε την Πελοπόννησον τεσσάρας ολόκληρους χρόνους, καθ' ους ο Αφρικανός εχθρός την ελεηλατούσε και την αλώνιζεν από άκρον έως άκρον αυτής; Τι εσυντηρούσε τας ελπίδας της και υπεθέρμαινε το της ανεξαρτησίας πνεύμα της, ενώ η φιλοπόλεμος Στερεά, η ευλόγως επονομασθείσα μήτηρ και τροφός των ανδρείων, εκείτετο ήδη προσκυνημένη; Το προβλεπτικόν σύστημα του Αρχηγού, το οποίον αυτοκλήτως είχεν εκλέξει, κανείς δεν ανέπτυξεν, όσον ο Φάβιος της Πελοποννήσου του ακροβολιστικού πολέμου την έμφρονα πρόβλεψιν, την γοργότητα των μεταθέσεων, την τοποθετικήν αρμοδιότητα, την αποχρώσαν οικονομίαν του ελαφρού στρατού.
Το έργον τούτο, μέγα αυτό καθ' εαυτό, έγινεν ακόμη λαμπρότερον διά τα αποτελέσματα τον επρομήθενσεν εις την Χερσόνησον το επίθετον της απροσκυνήτον, έδωσεν εις την Στερεάν καιρόν να αναλάβη τα όπλα και επρόσφερεν εις τους συμμάχους αφορμήν ισχυράν να ανεγείρουν το της ανεξαρτησίας οικοδόμημα, επί του οποίου επαγιώθη το Ελληνικόν Βασίλειον. Εδώ αισθάνομαι την ανάγκην να προσθέσω δύο λόγια διά μίαν πατριωτικήν ιδιότητα του ανδρός τούτου.
Κανείς δεν κατέτρεξε τόσον βαρέως τους προσκυνούντας εις τους Τούρκους, ενώ άλλοι οπλαρχηγοί επροσκυνούσαν οι ίδιοι, αυτός εμάστιζε τον μικρότερον Έλληνα, όστις έδειχνε τοιαύτην διάθεσιν.
Ταύτα είναι τα εγκλήματα, τα οποία έσυραν εις την κεφαλήν του ανδρός, περί ου ο λόγος, και των περί αυτόν, την δυσμένειαν και την καταδρομήν. Διά ταύτα πολλοί τον κατέτρεξαν εις τας παρελθού¬σας περιστάσεις με τόσην αχαριστίαν, με όσην προθυμίαν εδέχοντο τας ωφελείας, των οποίων ήτο αίτιος. Ταύτα εγέννησαν και την εγκληματικήν κατηγορίαν, την οποίαν δικάζετε. Διά να εξηγηθή τούτο έχει ανάγκην αναπτύξεως, την οποίαν έρχομαι να δώσω. Η Δικαιοσύνη μάλιστα μόλις αρχίζει τα τακτικά βήματα της εις τον τόπον μας. Διά τούτο έχει χρείαν των διασαφήσεων, τας οποίας εις άλλους τόπους έφεραν πολλών αιώνων πείρα και φώτα συσσωρευθέντα. Χωρίς την ανάγκην ταύτην ήθελα αποφύγει προθύμως το βάρος των περιττών αναπτύξεων.
Πολλοί άνθρωποι ευρίσκουν πολλάκις με τον νουν των την διοίκησιν των δημοσίων πραγμάτων αβεβαίαν, σκοτεινήν ή εναντίον των συμφερόντων είτε των ιδικών των είτε των κοινών. Δικαίως ή αδίκως ψυχραίνονται διά τούτο, αποστρέφουν την προσοχήν των από τα έργα της Κυβερνήσεως, περιορίζονται εις μόνα τα ίδια των πράγματα και αφήνουν τους δημοσίους υπουργούς να αγωνίζωνται διά ίδιον των λογαριασμόν. Τούτο είναι άρα γε έγκλημα ή πταίσμα; Όχι, είναι απλή αδιαφορία, συγχωρουμένη πληρέστατα απ' όλους τους Νόμους εις όλον τον κόσμον. Δεν θέλω να είπω με τούτο, ότι η αδιαφορία αύτη είναι καλή ή χρήσιμος- άπαγε- είναι ευχής έργον η κοινωνία και η εξουσία να συζούν μαζί. Η μία να βοηθά την άλλην, ως η δεξιά την αριστεράν το αυτό αίμα να τρέχη εις όλον το σώμα της Επικρατείας. Αλλά τα συμπτώματα της αδιαφορίας, αν δεν ωφελούν, όμως δεν καταδικάζονται από τον Νόμον. Άλλα συμπτώματα, πολύ βαρύτερα της αδιαφορίας, θεωρούνται από τον Νόμον ανεύθυνα και ανώτερα πάσης ιδέας πταισματικής. Ταύτα έρχομαι να εξετάσω.
Πολλοί άνθρωποι, παραδείγματος χάριν, φρονούν με τον νουν των, ότι έχουν δικαιώματα νόμιμα, δικαιώματα αναφαίρετα, όταν εξαιτούμενοι την εκπλήρωσίν των, απαντήσουν εμπόδια αργοπορίας ή απόρριψιν αυτών, νομίζουν ότι αδικούνται βαρέως, αγανακτούν διά τούτο, παραπονούνται, δυσαρεστούνται πικρώς, και, οσάκις ευρίσκουν ενκαιρίαν, εκφράζουν δημοσίως την δυσαρέσκειάν των. Όταν η Κυβέρνησις απάντηση δυσκολίας ή εναντιότητας εις τα έργα της, οι δυσαρεστημένοι δεν κρύπτουν την χαράν των. Εκ του εναντίου, αι ευτυχίαι των κυβερνώντων τους πικραίνουν. Παραμονεύουν ανησύχως όλας τας πράξεις των Υπουργών, και η πικρία, με την οποίαν κρίνουν ή παρεξηγούν, δεικνύει προφανώς πόσον εύχονται την αποτυχίαν των επιχειρημάτων της Κυβερνήσεως. Συνάζουν όλας τας φήμας όταν συμφωνούν με τας επιθυμίας των τας σκορπίζουν παντού, διά να δικαιολογήσουν τουλάχιστον την δυσαρέσκειάν των συνέρχονται εις τους αυτούς τόπους, έχουν κοινά συμβούλια, ομιλούν μίαν και την αυτήν γλώσσαν, φαίνονται τέλος ότι σχηματίζουν εις την Επικράτειαν μίαν συμμορίαν ή τάξιν χωριστήν και διακεκριμένην.
Αλλ' η δυσαρέσκεια, αλλά τα αποτελέσματα της είναι άρα γε πταίσμα, είναι έ-γκλημα; Ποίος Νόμος και εις ποίον Επικράτειαν τα απηγόρευσέ ποτέ ή τους απέδωσε τοιούτον χαρακτήρα;
Πάσα συμμορία έχει χρείαν αρχηγών παν συμφέρον γενικώτερον έχει ανάγκην υπερασπιστών. Μεταξύ των δυσαρεστημένων ευρίσκονται άνθρωποι, τους οποίους ο βαθμός της γεννήσεως των, η ικανότης ή ο έντιμος χαρακτήρ, έθεσε υπεράνω των άλ-λων προς τούτους αποτείνονται οι λοιποί• προς τούτους συρρέουν όλα τα παράπονα της δυσαρέσκειας• από τούτους ζητούν παρηγορίαν, θεραπείαν ή συμβουλήν. ' ένα λόγον οι άνδρες ούτοι ακολουθούντες εκουσίως ή εξ ανάγκης τον φυσικόν ρουν των πραγμάτων, καταντούν να προσωποποιήσουν εν εαυτοίς όλους όσοι νομίζουν τα δικαιώματα των καταπατημένα, όλας τας ανήσυχους τάξεις των πολιτών, όλους τους δυαρεστημένους. Γίνονται, τέλος, κέντρον των διεσκορπισμένων διαθέσεων, τας οποίας αθροίζουν, και εκφράζονται ως ερμηνείς της συμμορίας των, ως συνήγοροι των παραπονεμένων.
Μ' όλα ταύτα η αδιαφορία, η δυσαρέσκεια, οι αρχηγοί των δυσαρεστημένων είναι πράγματα κοινά, συνήθη και αθώα εις όλας τας ελευθέρας Επικρατείας. Και μάλιστα εις μερικός εξ αυτών απαντώνται και άλλα συμπτώματα, ακόμη δεινότερα και μολοντούτο ανεύθυνα.
Πάσα Κυβέρνησις ανεγειρόμενη επί των ερειπίων άλλης προλαβούσης, απαντά αμέσως εις τα πρώτα βήματα της αντιπάλους ή μάλλον εχθρούς της όλους όσους η προκάτοχος εξουσία είχε περιποιηθή και η παρούσα αναγκάζεται να παραμέληση. Πόσον βαρύτεροι δεν γίνονται αι πολέμιοι αύται διαθέσεις, αν ο τόπος εκείνος εδοκίμασε πολλούς σεισμούς πολιτικών μεταβολών, και μάλιστα αν διάφοροι Κυβερνήσεις διεδέχθησαν η μία την άλλην; Εντεύθεν πηγάζουν τόσαι ελπίδες, αι οποίαι ματαιούνται, τόσαι φιλοτιμίαι, αι οποίαι ταπεινώνονται, τόσαι επιθυμίαι και ωφέλειαι, αι οποίαι σβήνονται από την νέαν των πραγμάτων τάξιν, έργον της καθεστώσης Κυβερνήσεως. Όλοι όσοι πάσχουν εξ αιτίας αυτής, είναι εχθροί της ακήρυχτοι, όλοι της εύχονται παν είδος ατυχίας• οι λόγοι των σταλάζουν πικρίαν και χολήν. Τι ήσαν προ ολίγων ετών εις την Γαλλίαν οι Ναπολεωνισταί; Τι πρωτύτερα εις την Αγγλίαν οι φίλοι των πεπτωκότων Στουάρδων; Εχθροί αυτομολόγητοι των τότε Κυβερνήσεων.
Αλλά τα συμπτώματα ταύτα καταδικάζονται από κανένα Νόμον; Όχι βέβαια. Είναι άρα γε ανταρσία; Είναι συνωμοσία; Άπαγε. Άνοιξε τους δεσποτικωτέρους Νόμους• είναι αδύνατον να εύρης ψιλά ίχνη ιδιότητος εγκληματικής. Όταν ο Ναπολέων επρότεινεν τον περί συνωμοσίας Νόμον του Ποινικού της Γαλλίας Κωδικός, ο ορισμός του εγκλήματος έφερεν έκστασιν και σχεδόν φρίκην εις το Συμβούλων της Επικρατείας. Και μολοντούτο κατ' αυτόν εκείνον τον ορισμόν καμμία εκ των διαθέσεων, περί ων ο λόγος, δεν απαγορεύεται• όλαι, κατά τον Νόμον του στρατιωτικού εκείνου νομοθέτου, είναι θεμιτοί και λογίζονται αντιστάσεις νόμιμοι.
"Υπάρχει συνωμοσία, λέγει ο Νόμος εκείνος, αφ' ης στιγμής η προαίρεσις του να ενεργήσουν συμφωνηθή και αποφασισθή από δύο ή περισσοτέρους συνωμότας". Φθάνει ν' ανάγνωση τις τον Νόμον τούτον και αμέσως αισθάνεται, ότι είναι έργον στρατιωτικής ψυχής. Ποίαν βαρυτέραν αυστηρότητα ημπορεί τις να φοβηθή, παρά το να τιμωρηθή το έγκλημα, πριν ακόμη αποδειχθή από καμμίαν τάξιν εξωτερικήν ή υλικήν, από καμμίαν αρχήν εκτελέσεως; Ο πολεμικός νομοθέτης συλλαμβάνει το έγκλημα εις τον νουν του ανθρώπου, αντί πράξεως αρπάζει τον απλούν στοχασμόν, τον ενοχοποιεί πριν ακόμη τον αφήση να λάβη σώμα, ενώ δεν είναι εισέτι ειμή πράγμα νοερόν. Διά την σκληρότητα του ταύτην ο Νόμος εκείνος μετερρυθμίσθη εις την γενομένην προ δύο ετών αναθεώρησιν τον Ποινικού της Γαλλίας Κωδικός.
Αλλ' όσον βαρύς και αν ήτο, απαιτούσε διά την ύπαρξιν της συνωμοσίας πολύ περισσότερον παρά την αδιαφορίαν, την δυσαρέσκειάν, ή την έχθραν κατά της καθεστώσης Κυβερνήσεως. Εις τα συμπτώματα τούτων των διαθέσεων επρόσθετε τρία άλλα στοιχεία, το ένα σημαντικώτερον του άλλου:
Α'. Ο Νόμος απαιτούσε μίαν απόφασιν των συνωμοτών να επιβουλευθούν τα καθεστώτα δι' έργων και πράξεων. Δεν έφθανε να τρέφουν εις τον νουν των τον σκοπόν της επιβουλής. Έπρεπε να κάμουν και την απόφασιν να ενεργήσουν.
Β'. Και αυτή η απόφασις δεν αρκούσε μόνη. Ο Νόμος απαιτούσε να συμφωνηθή μεταξύ των συνωμοτών (resolution d' agir concertee). Μ' άλλους λόγους έπρεπε εξ ανάγκης να προηγηθή μία συμφωνία, ένα συνάλλαγμα εγκληματικόν. Προ του συναλλάγματος τούτου έγκλημα δεν υπήρχε.
Γ. Και η συμφωνία αύτη δεν απήρτιζε συνωμοσίαν εις ταύτην ήτο ανάγκη να προσθέσουν την απόφασιν του να την εκτελέσουν (resolution d' agir concertee et arret-tee). Μ' άλλους λόγους απητείτο θέλησις στερεά, πλήρης, οριστική και τότε μόνον εκπληρούτο το έγκλημα, περί ου ο λόγος.
Τι έπεται εκ τούτων; Ημπορούν πολλοί να τρέφουν προς την καθεστώσαν τάξιν των πραγμάτων έχθραν, όσον βαρείαν και αν την υποθέσωμεν. Ημπορούν να της εύχω-νται τα χείριστα• φθάνει μόνον να μη μελετήσονν κατ' αυτής έργα επιβουλής• φθάνει τα έργα να μη συνοδευθούν από τας τρεις περιστάσεις, τας οποίας εξηγήσαμεν. Και τότε ο στρατιωτικός ή μάλλον δρακόντειος εκείνος Νόμος τους σκεπάζει με όλην την πανοπλίαν του.
Αλλ' η συκοφαντία, ο ανήσυχος, ο ακοίμητος εκείνος σκώληξ της πολιτικής, ευχαριστείται ποτέ εις όσα θέλει ο Νόμος; Έτοιμος να τρέξη απροκάλεστος, διά να συνάξη εν τω μέσω των δυσαρεστημένων ή των εχθρών της καθεστώσης Κυβερνήσεως όσας πληροφορίας αχωνεύτους και ασυνάρτητους δυνηθή, απ’ αυτός εξάγει όσα συμπεράσματα τείνουν εις τον σκοπόν της. Με ταύτα γεννά με τον νουν της ένα άθλιον έμβρυον εγκλήματος, το οποίον περιθάλπει, θερμαίνει και τρέφει. Μόλις το φέρει εις κατάστασιν να ιδή το φως, το παραδίδει ως αλήθειαν.
Ποίας ραδιουργίας επινοεί η δολερά και ακοίμητος συκοφαντία, καθείς εύκολα το μαντεύει. "Βλέπετε, λέγει, τους κακόβουλους τούτους; Θέλουν να κρύψουν τους εγκληματικούς σκοπούς των υπό το πρόσχημα της αδιαφορίας. Μόνον το βάρος της Κυβερνήσεως τους αναγκάζει να υποκρίνωνται αδιαφορίαν. Και, αν είναι αδιάφοροι δι' όσα επιθυμεί η Κυβέρνησις, δια τι δεν φυλάττουν την αυτήν αδιαφορίαν και δι' όσα εύχονται οι δυσαρεστημένοι και οι εχθροί της; Παρατηρήσετε με πόσην ιδιαιτέραν ευχαρίστησιν, με πόσην οικειότητα ακούουν τούτους• αυτό το όνομα της αδιαφορίας τους προδίδει. Πώς είναι δυνατόν να αδιάφορη πολίτης διά τα κοινά συμφέροντα, όταν αυτά τα ιδικά του κρέμωνται από την τύχην εκείνων; Όλα τα έργα των, όλοι οι λόγοι των είναι σειρά απάτης και διολιότητος".
Ταύτα και άλλα χειρότερα πλάττει η συκοφαντία• ανεπαισθήτως τα κάμνει πιθα-νά και εις αυτούς τους κυβερνώντας. Ευχαριστούμαι να σας αναπολήσω εν μόνον παράδειγμα.. Ενθυμείσθε, κύριοι, τα αλλόκοτα ονόματα του αδιαφορισμού, του μετρια-σμού (indifferentisme, moderantisme), τα οποία επί της φρικώδους των Γάλλων Επαναστάσεως εδημιούργησαν οι σφόδρα πατριώται. Δεν αλησμονήσατε βέβαια, ότι μετ' ολίγον την αδιαφορίαν και την μετριότητα τας μετέβαλον εις εγκλήματα κατά των καθεστώτων τότε είδεν η Γαλλία όλους τους μετρίους άνδρας της συρομένους εις τον τόπον της καταδίκης• τότε τα πολύτιμα αίματα των Κονδορκέτων και τόσων άλλων περίφημων διά την αρετήν και φιλελευθερίαν των, επότισαν τον αχόρταγον Άδην, τον οποίον ετόλμησαν να μετονομάσουν βωμόν της ελευθερίας.
Αν ο θάνατος δεν είχε προλάβει διά την τιμήν της Γαλλίας να μετάθεση εις τον άλλον κόσμον τον Μιραβώ, τον περιβόητον εκείνον προστάτην των αληθινών ελευθεριών, και τούτου η κεφαλή έμελλε να πέση υπό την αποτρόπαιον μάχαιραν του δημίου δι’ έγκλημα αδιαφορίας ή μετριότητας φρονημάτων. Αλλ' ας αποτρέψωμεν τους οφθαλμούς μας από την πολυθρήνητον εκείνην εποχήν, καθ' ην τα άγρια πολιτικά πάθη μετέβαλον τους ανθρώπους εις θηρία διά το γλυκύ όνομα της ελευθερίας.
Αν η συκοφαντία μηχανάται τόσα εναντίον της αδιαφορίας, πόσα δεν ημπορεί να σκευωρήση κατά της δυσαρέσκειας! "Ίδετε τους ανθρώπους τούτους, φωνάζει• διατί περιπατούν τόσον σύννοες και σκυθρωποί; Διατί δεν τους αρέσει κανέν’ απ' όσα κάμνει η Κυβέρνησις; Είναι φανεροί, σχεδόν αυτομολόγητοι, εχθροί της Επικρατείας. Τι δηλούν αι συχναί συνεντεύξεις των, τα αδιάκοπα συμβούλια των; Δεν είναι φανερόν ότι σχηματίζουν χωριστήν κοινωνίαν εν τω μέσω της Επικρατείας; Διά ποίαν αιτίαν να ομιλούν μίαν και την αυτήν γλώσσαν, να έχουν ένα και το αυτό πνεύμα, να τείνουν εις ένα και τον αυτόν σκοπόν; Δεν βλέπετε, ότι έχουν ήδη αρχηγούς συστημένους; Ότι έκαστος εξ αυτών έχει τα ιδιαίτερα έργα του; Τι πληρεστέρα απόδειξις χρειάζεται, ότι ήδη έχουν ιδικήν των Κυβέρνησιν, ωργανισμένην μυστικώς και έτοιμον να διαδεχθή την νόμιμον Αρχήν εις πρώτην ευκαιρίαν; Ποίος φρόνιμος ημπορεί πλέον να αμφιβάλλη, ότι περιπατούμεν επάνω εις ένα υπόνομον;
Σήμερον, αύριον, ίσως την ώραν καθ' ην ομιλούμεν, οι εχθροί της πατρίδος δώσουν το πυρ εις τον υπόνομον τούτον. Τότε όλοι οι καλοί πατριώται θ' αναποδογυρισθώμεν διά μιας, μαζί με την πατρικήν Κυβέρνησιν μας• ο κίνδυνος είναι μέγας, ο κίνδυνος κρέμαται επί της κεφαλής μας. Είναι απορίας άξιον, πώς οι υπουργοί, οίτινες μέλλουν να είναι η πρώτη, η αναγκαία θυσία, παραμελούν και κοιμώνται• δεν φθάνει ότι δεν επρόβλεψαν τον επικείμενον κίνδυνον, αλλά και όταν τους τον απεκάλυψαν, αδιαφορούν! Ω, τούτο είναι επιβουλή κατά της νομίμου Αρχής".
Ιδού με πόσον δολίους και επαγωγούς τρόπους η συκοφαντία παρασύρει πολλάκις και αυτάς τας Κυβερνήσεις. Είναι ανάγκη να προσθέσω, πόσον επικινδυνωτέρας τέχνας μηχανάται διά να εμπλέξη μετά την αδιαφορίαν και την δυσαρέσκειάν τους εχθρούς της καθεστώσης τάξεως, τους οποίους ο Νόμος δεν ενοχοποιεί παντάπασιν, ως προείδομεν; Καθείς σας βέβαια τας μαντεύει• εδώ η συκοφαντία ευρίσκει πολύ ευρυχωρότερον στάδιον, διά να χόρταση την λύσσαν της...».
Ο Κλωνάρης, αναγνωρίζοντας την αποφασιστικής σημασίας για την εξέλιξη του επαναστατικού αγώνα συμβολή του Κολοκοτρώνη, εξύμνησε το έργο του και του αφιέρωσε μεγάλο μέρος της αγόρευσής του, μολονότι ήταν συνήγορος του Πλαπούτα. Παράλληλα αναγνώριζε έμμεσα ότι ο στόχος των κατηγόρων ήταν ο Γέρος του Μοριά.
Μετά την εισαγωγή της αγόρευσης του Κλωνάρη σημειώνεται στα Πρακτικά: «Μετά το προοίμιον ο ρήτωρ ανέπτυξε το πραγματικόν της υποθέσεως, εξετάζων και συγκρίνων τας μαρτυρίας της κατηγορίας και υπερασπίσεως. Και αναλύων την κατηγορίαν καθ' όλας της τας περιστάσεις και φάσεις, απέδειξε το εν γένει πλαστόν, ψευδές και ανυπόστατον αυτής» [Πρακτικά, σ. 369]. Τόνισε ότι δεν αποδεικνύεται το κατηγορητήριο και απέρριψε όλες τις επιμέρους κατηγορίες (και τα τέσσερα κεφάλαια), οι οποίες αποδυναμώθηκαν μέσα στο δικαστήριο. Καταρρίπτοντας επίσης τις μαρτυρι-κές καταθέσεις, απέδειξε ότι οι περισσότεροι μάρτυρες κα¬τηγορίας θα μπορούσαν να μετατραπούν σε μάρτυρες υπεράσπισης λόγω των αναπόδεικτων ισχυρισμών τους. Η αγόρευση του έκλεισε εγκωμιάζοντας την εθνική προσφορά των δύο κατηγορούμε-νων στρατηγών προκαλώντας τους μεγάλη συγκίνηση.

- Η νομικής αβασιμότητα του κατηγορητηρίου

Ανεξαρτήτως των πραγματικών περιστατικών που έθεταν εκ προοιμίου εκποδών την κατηγορία για εσχάτη προδοσία των Κολοκοτρώνη και Πλατούτα, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον η νομική εξέταση της κατηγορίας, η οποία θα επιχειρηθεί στις επόμενες γραμμές. Αμφότερες, πάντως, οι ατέλειες του κατηγορητηρίου (πραγματική και νομική) αποδεικνύουν με τον πλέον πασιφανή τρόπο ότι η δίωξη των δύο αυτών Ανδρών ήταν πολιτική και όχι ποινική, καθώς οι κατηγορούμενοι ήσαν συντεταγμένοι υποστηρικτές της φιλορωσικής πολιτικής. Διό και ο Επίτροπος της κατηγορίας που συνέταξε και απήγγειλε αυτήν εναντίον τους (ο σημερινός Εισαγγελέας) ήταν ο Μάσων, γνωστός για τα αντικαποδιστριακά και αντιρωσικά του φρονήματα, διορισμένος από την Αντιβασιλεία.
Ο Θ. Κολοκοτρώνης συνελήφθη ως ύποπτος «συνωμοσίας» για ανατροπή του καθεστώτος, ήτοι για το αδίκημα της εσχάτης προδοσίας, όπως αυτό τυποποιούταν στο Άρθρο 2 εδάφιο Α΄ και εδάφιο Γοε του Εγκληματικού Απανθίσματος και άρθρο 2 του από 9 (21) Φεβρουαρίου 1833 Βασιλικού Διατάγματος. Το «Απάνθισμα των εγκληματικών» ήταν ο πρώτος ποινικός νόμος της νεότερης Ελλάδας (Β Εθνοσυνέ-λευση του Άστρους) που εισήχθη από 17.4.1823, με βάση τους «νόμους των αειμνήστων ημών βυζαντινών αυτοκρατόρων». Το έτος 1834, ακολούθως, ίσχυσε ο ΠΝ (Ποινικός Νόμος), έργο του Maurer, νομοθέτημα εναρμονισμένο στα ιδεώδη της γενικής πρόληψης (Feuerbach) και άρα ιδιαίτερα αυστηρό (η γενική πρόληψη ως έννοια του ποινικού δικαίου ταυτίζεται με τον παραδειγματισμό). Υπόδειγμα του ΠΝ υπήρξε ο βαυαρικός ΠΚ (Ποινικός Κώδικας) του 1813, δημιούργημα του Feuerbach, που α-ποτελούσε απαύγασμα των αρχών του Διαφωτισμού. Με το άρθρο μόνο του ν. 1492 της 17/17 Αυγούστου 1950 κυρώθηκε ο Ποινικός Κώδικας που καταρτίσθηκε από την Επιτροπή του ν. δ/τος 222/1947 και ο οποίος ισχύει σήμερα ως το βασικότερο των όλων ποινικό νομοθέτημα της ελληνικής έννομης τάξης.
Για να γίνει κατανοητή η έννοια του ποινικού κολασμού ενός εγκλήματος (της επιβολής ποινής), πρέπει πρωτίστως να διερευνηθεί και να απαντηθεί η ερώτηση «τι είναι έγκλημα». Ο ορισμός του εγκλήματος είναι η αρχή και το τέλος του ποινικού δικαίου, καθώς, εάν δεν υπάρχει έγκλημα, δεν μπορεί να υπάρξει ποινή. Καθίσταται, συνεπώς, πρόδηλη η ανάγκη του ορισμού του εγκλήματος, αν αναλογιστεί κανείς ότι η καταφατική απάντηση σημαίνει την επιβολή από την κρατική εξουσία δυσβάστακτων νομικών συνεπειών που έχουν να κάνουν με τη στέρηση των πλέον βασικών και θεμελιωδών ατομικών ελευθεριών του ανθρώπου (στη νομική επιστήμη ο όρος «ατομικές ελευθερίες» προσδιορίζει τα συνταγματικώς κατοχυρωμένα ατομικά δικαιώματα, τα κυριότερα εκ των οποίων είναι το δικαίωμα στην ανθρώπινη ζωή και την προσωπική ελευθερία, ήτοι την ελευθερία «κίνησης»).
Δυστυχώς, μέχρι και σήμερα, σε πολλές κοινωνίες, οι οποίες έχουν υπανάπτυκτο νομικό πολιτισμό, υφίσταται η ποινή του θανάτου. Επισήμως αναφέρονται 17 Πολιτείες στις Η.Π.Α, όπου και σήμερα εκτελούνται θανατικές ποινές. Στην Ελλάδα η θανατική ποινή έχει ήδη καταργηθεί με την παρ. 1 του άρθρου 33 του ν. 2172/1993 (Α΄ 207/26.12.1993), σύμφωνα με την οποία: "Η ποινή του θανάτου καταργείται. Όπου στις κείμενες διατάξεις προβλέπεται για ορισμένη αξιόποινη πράξη αποκλειστικώς η ποινή του θανάτου, νοείται ότι απειλείται η ποινή της ισόβιας κάθειρξης. Αν η ποινή του θανάτου προβλέπεται διαζευκτικώς με άλλη ποινή, νοείται ότι απειλείται μόνο η τελευταία.
Στα πλαίσια, συνεπώς του ορισμού του εγκλήματος, το πρώτο πράγμα που πρέπει να απαντηθεί είναι εάν η ανθρώπινη σκέψη, ΤΟ ΦΡΟΝΗΜΑ, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εγκλήματος, ήτοι να διωχθεί ποινικά και να επιφέρει νομικές συνέπειες. Συνεπώς, το να σκέφτεται και να πιστεύει ένας άνθρωπος ότι η καθαίρεση του Προέδρου της χώρας θα αποτελέσει τη σωτηρία αυτής, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑ, ακόμη και εάν η σκέψη του αυτή εκφραστεί δημοσίως. Το έγκλημα αρχίζει από τη στιγμή που ο άνθρωπος αυτός ξεκινήσει να υλοποιεί, με πράξεις αντιληπτές με τις ανθρώπινες αισθήσεις, την παραπάνω σκέψη (π.χ η διανομή φέιγ – βολάν με τα οποία παρακινείται αόριστος αριθμός ανθρώπων για ανατροπή του πολιτεύματος αποτελεί πράξη και άρα έγκλημα).
Η παραπάνω θεωρία αποτελεί σήμερα βασική αρχή του ποινικού δικαίου και της ποινικής επιστήμης γενικότερα, η οποία ήταν γνωστή στη λατινική ως «cogitationis poenam nemo patitur».
Επιστρέφοντας στην αναφορά την παρούσης μελέτης, ο Κλωνάρης, μέσα στις λίγες γραμμές της υπερασπίσεως του εντολέως του Πλαπούτα, ανέφερε, επικαλούμενος παραδειγματικώς τους «…δεσποτικότερους νόμους….» (τους μη φιλελεύθε-ρους), ότι, ακόμη και σ’ αυτούς «….είναι αδύνατον να εύρης ψιλά ίχνη ιδιότητος εγκληματικής…….». Δηλαδή, ακόμη και οι πλέον αντιφιλελεύθεροι και αυταρχικοί νόμοι υιοθετούσαν την αρχή της μη δίωξης του φρονήματος. Και συνέχισε ο Κλωνά-ρης «…. Όταν ο Ναπολέων επρότεινεν τον περί συνωμοσίας Νόμον του Ποινικού της Γαλλίας Κωδικός, ο ορισμός του εγκλήματος έφερεν έκστασιν και σχεδόν φρίκην εις το Συμβούλων της Επικρατείας.
Δηλαδή ο Κλωνάρης έλαβε ως δείγμα συγκρίσεως τη διάταξη περί συνομωσί-ας (το ίδιο αδίκημα με το οποίο κατηγορείτο ο Πλαπούτας και ο Κολοκοτρώνης) την οποία πρότεινε (νομοθετικά) ο «μέγας», κατά τα άλλα, Ναπολέων, προκειμένου να αποτελέσει νόμο που θα ενσωματωνόνταν και θα τυποποιούταν ως ποινικό αδίκημα στο Γαλλικό Ποινικό Κώδικα. Η νομοθετική αυτή πρόταση, μολονότι δεν προέβλεπε τον κολασμό του φρονήματος (καμμία εκ των διαθέσεων) προκάλεσε, ωστόσο «…έκστασιν και σχεδόν φρίκην εις το Συμβού¬λων της Επικρατείας….», διότι «…..όλαι, κατά τον Νόμον του στρατιωτικού εκείνου νομοθέτου, είναι θεμιτοί και λογίζονται αντιστάσεις νόμιμοι….», δηλαδή η έκφραση αντίθετης άποψης κατά του πολιτεύματος αποτελούσε αντίσταση κατά αυτού και θεωρούταν ΝΟΜΙΜΗ. Ο νόμος αυτός όριζε ότι "…..Υπάρχει συνωμοσία, αφ' ης στιγμής η προαίρεσις του να ενεργήσουν συμφωνηθή και αποφασισθή από δύο ή περισσοτέρους συνωμότας…», δηλαδή, ακόμη και ο δεσποτικός εκείνος νόμος απαιτούσε συμφωνία και σύμπραξη (δηλαδή πράξη). Η πράξη αυτή έπρεπε να γίνει αντιληπτή από τις ανθρώπινες αισθή-σεις, δηλαδή να είναι εξωτερικά αισθητή και μετρήσιμη (countable), έπρεπε να «…..αποδειχθή από τάξιν εξωτερικήν ή υλικήν, από αρχήν εκτελέσεως….». Να σημειωθεί εδώ ότι η «αρχή εκτελέσεως» υιοθετείται ως έννοια του σημερινού ελληνικού ποινικού κώδικα που προσδιορίζει την έννοια της απόπειρας ( άρθρο 42 παρ 1 Ποινικού Κώδικα, «…. ΑΠΟΠΕΙΡΑ…. Όποιος, έχοντας αποφασίσει να εκτελέσει κακούργημα ή πλημμέλημα, επιχειρεί πράξη που περιέχει τουλάχιστον αρχή εκτέλεσης, τιμωρείται, αν το κακούργημα ή πλημμέλημα δεν ολοκληρώθηκε, με ποινή ελαττωμένη….».
Ο πολεμικός, ωστόσο, νομοθέτης (ο καθοδηγούμενος υπό του Ναπολέοντος, ήτοι ο ενεργών με πολεμική σκοπιμότητα και όχι με νομοθετική αμεροληψία), συνέλαβε το έγκλημα στο μυαλό του ανθρώπου «….συλλαμβάνει το έγκλημα εις τον νουν του ανθρώπου….», δηλαδή έφτασε να τιμωρήσει τη σκέψη αντί της πράξης και να αποδώσει ποινικό κολασμό πριν ακόμη η σκέψη αντικειμενικοποιηθεί και αποκτήσει «σάρκα και οστά», «…αντί πράξεως αρπάζει τον απλούν στοχασμόν, τον ενοχοποιεί πριν ακόμη τον αφήση να λάβη σώμα, ενώ δεν είναι εισέτι ειμή πράγμα νοερόν……». Τελικώς ο Ναπολέων πέτυχε τη μεταρρύθμιση, πλην, όμως, «…..ο Νόμος εκείνος μετερρυθμίσθη εις την γενομένην προ δύο ετών αναθεώρησιν τον Ποινικού της Γαλλίας Κωδικός……».
Ο Κλωνάρης, καταλύοντας την κατηγορία της συνομωσίας των δύο κατηγορουμένων Ανδρών, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για το ταπεινωτικό αυτό αδίκημα επ’ αφορμή μίας επιστολής του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας Νέσελροδ, επίρρωσε την άριστη νομική του επιχειρηματολογία αναφέροντας ότι ακόμη και ο πολεμικός εκείνος νόμος, παρά την «δεσποτική του αυστηρότητα», απαιτούσε τρία (3) βασικά χαρακτηριστικά «όσον βαρύς και αν ήτο, απαιτούσε διά την ύπαρξιν της συνωμοσίας πολύ περισσότερον παρά την αδιαφορίαν, την δυσαρέσκειάν, ή την έχθραν κατά της καθεστώσης Κυβερνήσεως. Εις τα συμπτώματα τούτων των διαθέσεων επρόσθετε τρία άλλα στοιχεία, το ένα σημαντικώτερον του άλλου….», ότι: «……………………
Α'. Ο Νόμος απαιτούσε μίαν απόφασιν των συνωμοτών να επιβουλευθούν τα καθεστώτα δι' έργων και πράξεων. Δεν έφθανε να τρέφουν εις τον νουν των τον σκοπόν της επιβουλής. Έπρεπε να κάμουν και την απόφασιν να ενεργήσουν.
Β'. Και αυτή η απόφασις δεν αρκούσε μόνη. Ο Νόμος απαιτούσε να συμφωνηθή μεταξύ των συνωμοτών (resolution d' agir concertee). Μ' άλλους λόγους έπρεπε εξ ανάγκης να προηγηθή μία συμφωνία, ένα συνάλλαγμα εγκληματικόν. Προ του συναλλάγματος τούτου έγκλημα δεν υπήρχε.
Γ. Και η συμφωνία αύτη δεν απήρτιζε συνωμοσίαν εις ταύτην ήτο ανάγκη να προσθέσουν την απόφασιν του να την εκτελέσουν (resolution d' agir concertee et arrettee). Μ' άλλους λόγους απητείτο θέλησις στερεά, πλήρης, οριστική και τότε μόνον εκ-πληρούτο το έγκλημα, περί ου ο λόγος.
ΗΤΟΙ ο νόμος απαιτούσε ΑΠΟΦΑΣΗ με έργα και πράξεις, ΣΥΜΠΡΑΞΗ των συνομωτών (συνάλλαγμα) και απόφαση εκτελέσεως. Αυτή ήταν η αντικειμενική υπόσταση του αδικήματος της συνομωσίας. Είναι προφανές ότι δεν αρκούσε ΜΙΑ ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ να καταδικάσει τους κατηγορουμένους Άνδρες, οι οποίοι, κατά το κατηγορητήριο του Μάσων εγκαλέστηκαν ως «….οργανίσαντας εκ συμπνοής…. συνομωσίας επί σκοπώ να ταράξουν την κοινή ησυχία, καταφέρουν τους υπηκόους της Α.Μ εις την ληστείαν και τον εμφύλιον πόλεμον και καταργήσουν το καθεστώς πολίτευμα….». Είναι περισσότερο από προφανής η νομική αβασιμότητα του κατηγορητηρίου, διότι «…..Ημπορούν πολλοί να τρέφουν προς την καθεστώσαν τάξιν των πραγμάτων έχθραν, όσον βαρείαν και αν την υποθέσωμεν. Ημπορούν να της εύχωνται τα χείριστα• φθάνει μόνον να μη μελετήσουν κατ' αυτής έργα επιβουλής• φθάνει τα έργα να μη συνοδευθούν από τας τρεις περιστάσεις, τας οποίας εξηγήσαμεν. Και τότε ο στρατιωτικός ή μάλλον δρακόντειος εκείνος Νόμος τους σκεπάζει με όλην την πανοπλίαν του……..», δηλαδή ο ΔΕΣΠΟΤΙΚΟΤΑΤΟΣ εκείνος νόμος προστάτευε το φρόνημα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ
Η απροσδιορίστου εκτάσεως πολιτική εμπάθεια, η οποία καλλιεργήθηκε ευρύτατα μετά την επανάσταση και την απελευθέρωση και τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, ήταν Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ λόγος της καταδίκης των δύο Υπερηρώων Ανδρών της ελληνικής επαναστάσεως, στην παλληκαριά των οποίων οφείλουμε την ίδια μας την ύπαρξη και εξαιτίας των οποίων έχουμε το δικαίωμα σήμερα να κατέχουμε ελληνικές ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ. Ο γράφων δεν είναι εθνικιστής ούτε σοβινιστής, πιστεύει, ωστόσο, ότι κάθε ελληνική οικία πρέπει να έχει αναρτημένη εντός αυτής την εικόνα ή την προτομή του Κολοκοτρώνη ως ένδειξη ελάχιστης τιμής στον άνδρα εκείνο που εστάθη η αιτία της ύπαρξής της ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΝΤΗΛΙ ΝΑ ΑΝΑΒΕΙ ΜΟΝΙΜΩΣ ΩΣ ΕΝΔΕΙΞΗ ΣΥΓΓΝΩΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΗΡΩΑ. Τον ήρωα που δεν ευρήκε τουρκικό βόλι και έμελε να βρει ελληνικό. Ο Κολοκοτρώνης και ο Πλαπούτας τελικώς καταδικάστηκαν εις θάνατον με πλειοψηφία 3-2 (μειοψήφισαν οι Δικαστές Πολυζωίδης και Τερτσέτης, οι οποίοι, αντιλαμβανόμενοι την πολιτική δίωξη και την επιμονή της αντιβασιλείας εκπεφρασμένη υπό του στυγερού Επιτρόπου Μάσων, αρνήθηκαν να υ-πογράψουν το «επαίσχυντο» έγγραφο της καταδικαστικής απόφασης και με τον τρόπο αυτόν έσωσαν την υστεροφημία τους και σήμερα δικαιωματικά κατέχουν τον τίτλο των ηρώων). Η απόφαση της θανατικής καταδίκης δεν εκτελέστηκε, διότι στο με-ταξύ ενηλικιώθηκε ο Όθων και απέδωσε βασιλική χάρη. Οι Δικαστές Πολυζωίδης και Τερτσέτης παραπέμφθηκαν σε δίκη στο Ανάπλι (Ναύπλιο) κατηγορούμενοι για παράβαση καθήκοντος από τον Μάσων, πλην, όμως, υπό την ισχυρή πίεση των γεγονότων και της κοινής γνώμης αθωώθηκαν ΠΑΜΨΗΦΕΙ.

ΤΑΣΟΣ ΓΙΑΚΟΥΜΗΣ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ