ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΛΕΔΙΟΥ 1014μ.Χ.

Μετά την επικράτηση του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή το 971μ.Χ. οι Βούλγαροι ανασυντάχθηκαν και υπό τον ιδιοφυή τσάροΣαμουήλ εξαπέλυσαν μία υπέρ πάντων εκστρατεία εναντίων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας για τον έλεγχο της χερσονήσου του Αίμου. Πολιόρκησαν ανεπιτυχώς τη Θεσσαλονίκη, ενώ οι δηώσεις και καταστροφές που προξένησαν στον ελλαδικό χώρο ήταν ανυπολόγιστες αφού έφτασαν μέχρι και τη Πελοπόννησο. Ειδικά ειδεχθής ήταν η τύχη των κατοίκων της Λάρισας. Όσοι δε σφαγιάστηκαν στους δρόμους της πόλης, πουλήθηκαν ως σκλάβοι μετατρέποντας τη πρωτεύουσα της Θεσσαλίας σε ένα έρημο τοπίο. Ο Σαμουήλ είχε ως έδρα του τη πόλη Αχρίδα και η περιοχή γύρω από τις Πρέσπες αποτελούσε την έδρα και το ορμητήριο των Βουλγάρων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Σαμουήλ ήταν ο αντίπαλος του, ο Βασίλειος ο Β΄ της Μακεδονικής δυναστείας. Ένας αυτοκράτορας στρατιώτης, πιστός στο καθήκον του, ένας άνδρας που προτιμούσε τη σκηνή της εκστρατείας του παρά τις ανέσεις του παλατιού του. Άξιος συνεχιστής του Νικηφόρου Φωκά και του Ιωάννη Τσιμισκή, ο Βασίλειος πολεμούσε ακούραστα σε Ανατολή και Δύση, πότε τους Άραβες πότε τους Βούλγαρους. Αυτό όμως ήταν και το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Βυζαντινό αυτοκράτορα καθώς δε μπορούσε να συγκεντρώσει τις απαραίτητες δυνάμεις σε κάθε μέτωπο για να δώσει ένα οριστικό τέλος σε μία από τις δύο συγκρούσεις. Μετά τη καταστροφή της Λάρισας αποφάσισε να τερματίσει την 20ετή σύγκρουση του με τον Σαμουήλ επιστρατεύοντας όλες του τις δυνάμεις εναντίον του Τσάρου, επιζητώντας την οριστική επικράτηση του Βυζαντινού στρατού!

Η ΜΑΧΗ

Ο Βασίλειος μετέφερε το στρατηγείο του στις Σέρρες, κοντά στον Σαμουήλ σε μια πρωτοφανή επίδειξη δύναμης και αποφασιστικότητας. Ήθελε να δείξει στον αντίπαλο του πως αυτή τη φορά δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής και η επόμενη μάχη θα είναι και η αποφασιστική του μακρόχρονου πολέμου! Ήθελε όμως να εκμηδενίσει και το μεγάλο πλεονέκτημα του βουλγαρικού στρατού που ήταν η ευκινησία και η απίστευτη ικανότητα των στρατηγών του να στήνουν ενέδρες. Είναι χαρακτηριστικό πως όλες σχεδόν οι βουλγαρικές νίκες έναντι των βυζαντινών επετεύχθησαν με τη μέθοδο της ενέδρας και σχεδόν καμία σε μάχη εκ παρατάξεως. Με τη τοποθέτηση του στρατοπέδου του ο Βασίλειος τόσο μπροστά στο (χαώδες) μέτωπο, απόφευγε τις μεγάλες πορείες του στρατού που ήταν δυνατό να οδηγήσουν σε παγίδες του Σαμουήλ.

Το σχέδιο του Βασιλείου ήταν απλό. Προέλαση μέσα από τα στενά της περιοχής Κλειδί (σημ. Ρούπελ) και εισβολή στην ενδοχώρα των Βουλγάρων με άμεση κατάληψη της Αχρίδας και συντριβή του στρατού του Σαμουήλ. Προήλασε σε απόσταση μόλις δύο ωρών από τα στενά και στρατοπέδευσε. Η συνήθης τάξη πορείας του στρατού του ήταν δύο ίλες, μία κατάφρακτων και μία μονόζωνων, να προηγούνται των πεζών και μετά να ακολουθεί ο υπόλοιπος στρατός. Καθώς οι Βούλγαροι είχαν κλείσει τα στενά με πέτρες και ξύλα ο αυτοκράτορας άλλαξε τη διάταξη προέλασης και τοποθέτησε τους πεζούς μπροστά καθώς τα εμπόδια θα ανέκοπταν τον καλπασμό των αλόγων καθιστώντας το μεγάλο πλεονέκτημα τους άχρηστο.

Ο Σαμουήλ ακολουθώντας τη πάγια τακτική του, προσπάθησε να παραπλανήσει τον αντίπαλο του στέλνοντας τον έμπιστο στρατηγό του Δαβίδ Νεστορίτση να επιτεθεί στη Θεσσαλονίκη αναγκάζοντας τον Βασίλειο να διασπάσει τον στρατό του. Ο αυτοκράτορας όμως δεν έπεσε στην παγίδα του αντιπάλου του και παρέμεινε με όλο τον στρατό του στο Κλειδί προσηλωμένος στον στόχο του. Τη πρωτεύουσα της Μακεδονίας υπερασπιζόταν ο στρατηγός Θεοφύλακτος Βοτανειάτης με τον γιο του Μιχαήλ. Στη μάχη που ακολούθησε ο Νεστορίτσης ηττήθηκε κατά κράτος και ο Βοτανειάτης αφού πήρε πολλούς αιχμαλώτους και λάφυρα, βάδισε προς τον αυτοκράτορα να τον συνδράμει στην αποφασιστική μάχη.

Η στιγμή που περίμενε ο Βασίλειος έφτασε καθώς διέταξε τη προέλαση του στρατού του προς το στενό πέρασμα. Οι άνδρες είχαν κοιμηθεί με όλο τον φορώντας τις πανοπλίες και φέροντας τον οπλισμό τους και ήταν έτοιμοι για τη μάχη που σίγουρα θα ξεκινούσε με τη μορφή ενέδρας από τη πλευρά τωνΒουλγάρων σε κάποιο σημείο των στενών. Έτσι και έγινε! Μόλις οι Βυζαντινοί μπήκαν μέσα στα ξύλινα και πέτρινα εμπόδια του δρόμου, οι Βούλγαροι εμφανίστηκαν από τις γύρω κορυφές εκσφενδονίζοντας καταπάνω τους βέλη και πέτρες ενώ το πεζικό του Σαμουήλ πάσχιζε να συγκρατήσει την ορμή των στρατιωτών του αυτοκράτορα. Και το κατάφεραν δύο φορές αναγκάζοντας τον Βασίλειο να υποχωρήσει και να αναθεωρήσει το πλάνο της επίθεσης του. Οι απώλειες ήταν σημαντικές και για τις δύο παρατάξεις αλλά αυτό ευνοούσε τον Σαμουήλ που βρισκόταν σε θέση αμυνομένου.

Το ίδιο βράδυ ο ενεργητικός Βυζαντινός Αυτοκράτορας εκπόνησε ένα τολμηρό σχέδιο. Παρεχώρησε στον στρατηγό του θέματος της Μακεδονίας Νικηφόρο Ξιφία τρεις τούρμες (συντάγματα) και τον διέταξε να καταλάβει το όρος Βαλαθίστα που βρίσκεται νότια του Κλειδίου. Μεγάλο το ρίσκο που ανέλαβε ο Βασίλειος καθώς αυτός ήταν ο τρόπος πολέμου των Βουλγάρων αλλά αν πετύχαινε θα περικύκλωνε τους αντιπάλους του κλονίζοντας ανεπανόρθωτα το ηθικό τους. Η εντολή που είχε ο στρατηγός ήταν μόλις καταλάβει τοόρος να δώσει σύνθημα που ήταν τρία σαλπίσματα.

Ο Ξιφίας κινούμε

νος στο σκοτάδι και με απόλυτη σιγή κατόρθωσε και έφερε εις πέρας τη δύσκολη αποστολή του. Με το ξημέρωμα βρισκόταν στα μετόπισθεν της Βουλγαρικής παράταξης και το μεσημέρι έδωσε το σήμα στον Βασίλειο για επίθεση! Η προέλαση του αυτοκρατορικού σώματος με μπροστάρη τον ίδιοτον Βασίλειο ήταν ακαταμάχητη. Οι στρατιώτες γεμάτοι αυτοπεποίθηση επιτέθηκαν με απαράμιλλο ηρωισμό ενώ οι Βούλγαροι βρισκόταν σε σύγχυση που κατέληξε σε πανικό. Μόνο η φρουρά του Τσάρου παρέμεινε για λίγο στις θέσεις της να πολεμήσει αλλά και ο ίδιος ο Σαμουήλ με τον γιο του και τη προσωπική φρουρά τράπηκαν σε φυγή προς το Πρίλαπο (σημ. Πρίλεπε).

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Ο απολογισμός της μάχης ήταν ένας θρίαμβος για τον Βασίλειο. Ενώ έχασε χίλιους στρατιώτες και είχε και χίλιους πεντακόσιους τραυματίες, περισσότερους από κάθε άλλη μάχη, ο στρατός του Σαμουήλ ουσιαστικά αφανίστηκε! Από τους 30.000 άντρες μόλις χίλιοι επέστρεψαν στην Αχρίδα και μόλις δώδεκα από τη προσωπική του φρουρά. Δεκαπέντε χιλιάδες βούλγαροι αιχμαλωτίστηκαν από τον βυζαντινό στρατό των οποίων η μοίρα ήταν πολύ σκληρή. Οι περισσότεροι στρατηγοί πρότειναν στον Βασίλειο να θανατωθούν όλοι ενώ ορισμένοι αντιπρότειναν να πουληθούν ως σκλάβοι στην ανατολή. Ο αυτοκράτορας όμως είχε μια πολύ πιο σκληρή απάντηση στον αιώνιο αντίπαλο του

Σαμουήλ. Διέταξε τον χωρισμό των αιχμαλώτων σε εκατοντάδες και τη τύφλωση των πρώτων 99, ενώ ο εκατοστός θα τυφλωνόταν μόνο από το ένα μάτι για να οδηγήσει τους υπόλοιπους στον Σαμουήλ! Μία πολύ σκληρή απόφαση που έχει επικριθεί έντονα από τους ιστορικούς μελετητές. Τα αποτελέσματά της όμως αντάμειψαν τον Βασίλειο. Ο Σαμουήλ μόλις είδε την άθλια κατάσταση των στρατιωτών του έπαθε κατάθλιψη και μέσα σε δύο μέρες πέθανε από τη στεναχώρια του!

Οι διάδοχοι του Σαμουήλ δεν ήταν ικανοί να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες της καταστροφικής ήττας και προτίμησαν να πολεμήσουν μεταξύ τους για τη διαδοχή παρά με τον Βασίλειο. Πολλές πόλεις υποτάχθηκαν, άλλες αμέσως , άλλες με σύντομη πολιορκία. Κάποιες ενέδρες των βουλγάρων στοίχισαν στο Βυζάντιο ορισμένες μικρής σημασίας ήττες, αλλά η κατάσταση ήταν πλέον μη αντιστρέψιμη! Τόσο η νίκη στο Κλειδί όσο και ο θάνατος του Σαμουήλ ήταν η χαριστική βολή στο βουλγαρικό κράτος που ποτέ ξανά δεν απείλησε σοβαρά τη Κωνσταντινούπολη.

Ο τελευταίος πολέμιος του Βασιλείου, στρατηγός Ιβατζής, πιάστηκε αιχμάλωτος από τον θαρραλέο βυζαντινό στρατηγό Ευστάθιο Δαφνομήλη ο οποίος τον ξεγέλασε πως αποστάτησε από τον αυτοκράτορα και μόλις τον πλησίασε του επιτέθηκε και τον τύφλωσε. Ο Δαφνομήλης βγήκε από τον πύργο με τον Ιβατζή στους ώμους και απείλησε του βούλγαρους πως άμα τον εμποδίσουν θα έρθει προς τη σωτηρία ή εκδίκηση του ο ίδιος ο αυτοκράτορας. Τέτοιος ήταν ο τρόμος που ενέπνεε πλέον το όνομα του Βασιλείου στους βούλγαρος που αρκούσε μια απλή αναφορά του για να παραδίνονται χωρίς μάχη.

Έτσι ολοκληρώθηκε το κολοσσιαίο πολεμικό έργο του Βασιλείου, της υποταγής των Βουλγάρων. Στην λαϊκή παράδοση αλλά και στην Ιστορία έμεινε γνωστός με το προσωνύμιο Βουλγαροκτόνος!

ΣΤΗ ΓΗ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ

9-10 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η στρατιωτική και οικονομική καταστροφή του πολέμου του 1897 είχε αφήσει ανεξίτηλα σημάδια τόσο στη πολιτική ζωή όσο και στη καθημερινότητα των Ελλήνων. Οι ειδεχθής όροι της συνθήκης ειρήνης μετά τον ¨Ατυχή Πόλεμο¨ ήταν δυσβάσταχτοι για την εύθραστη ελληνική οικονομία και απειλούσε την ίδια την ύπαρξη του ελληνικού κράτους.

Οι συνθήκες ωστόσο έχουν το 1912 έχουν αλλάξει σημαντικά. Η Ρωσία προωθεί τον πανσλαβισμό και δημιούργησε μια συμμαχία μεταξύ της Βουλγαρίας, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου με σκοπό να εκδιώξουν την παραπέουσα Οθωμανική αυτοκρατορία από τα βαλκάνια και έτσι να περιέλθει στην κυριαρχία της ο Βόσπορος και ο Ελλήσποντος. Ο οξυδερκής Βενιζέλος κατάλαβε την ευνοϊκή συγκυρία (παρά την γερμανική υποστήριξη προς τους Τούρκους) και χρησιμοποιώντας την παλαιότερη συμμαχία με τη Σερβία, κατάφερε και ενέταξε την Ελλάδα ανάμεσα στου συμμάχους. Η ευκαιρία για την απελευθέρωση της Μακεδονίας φάνταζε μοναδική. Η Μακεδονία όμως βρισκόταν στο στόχαστρο και της Βουλγαρίας που διέθετε μεγαλύτερο στρατό από την Ελλάδα και ήθελε να εκμεταλλευτεί την παρουσία σλαβόφωνων μειονοτήτων στη περιοχή. Οι Βούλγαροι όμως δέχτηκαν την Ελλάδα στη συμμαχία τόσο γιατί χρειαζόταν ένα μέτωπο στα νότια, στα μετόπισθεν του Οθωμανικού στρατού, αλλά πολύ περισσότερο το Ελληνικό Ναυτικό. Τα ελληνικά πολεμικά πλοία κατάφεραν με την επικράτηση τους στο Αιγαίο να αποτρέψουν τη μεταφορά ενισχύσεων, για λογαριασμό των Τούρκων, με στρατεύματα από την Ασία που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την ισχύ πυρός των συμμάχων.

Στις 17 Σεπτεμβρίου ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ διέταξε επιστράτευση και πολλοί Έλληνες προσήλθαν με ενθουσιασμό ως εθελοντές για την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Είναι χαρακτηριστικό πως στο στρατό εντάχθηκαν ως εθελοντές 3.5000 Κρήτες, 1.500 Κύπριοι, πολλοί Αιγυπτιώτες, μετανάστες από την Αμερική, καθώς και 2.200 ευρωπαίοι υπό τον φιλέλληνα Ιταλό στρατηγό Ριτσιότι Γαριβάλδι.

Ο ελληνικός στρατός 100.000 αντρών συγκεντρώθηκε στα σύνορα με τη Θεσσαλία και αποτελείτο από 63 τάγματα πεζικού, 32 πυροβολαρχίες και 8 ίλες ιππικού. Αρχηγός του εκστρατευτικού σώματος τοποθετήθηκε ο διάδοχος του θρόνου Κωνσταντίνος, με ένα λαμπρό επιτελείο στρατιωτικών ακολούθων (Δαγκλής, Παρασκευόπουλος, Μεταξάς).

Στις 5 Οκτωβρίου ο ελληνικός στρατός διαβαίνει τη μεθόριο καταλαμβάνοντας με ευκολία τα συνοριακά φυλάκια των Τούρκων και προωθείται με ταχύτητα στη Θεσσαλία. Η πεδιάδα κατέστησε τη προέλαση του στρατού ταχύτατη καθώς όλες οι Τουρκικές μονάδες συμπτήχθηκαν βορειοδυτικά στη τοποθεσία Σαραντάπορο, μεταξύ Ελλασονας και Σερβίων, στο δρόμο που ενώνει τη Λάρισα με τη Κοζάνη. Προς τα εκεί κατευθύνθηκε ο ελληνικός στρατός επιζητώντας μια μεγάλη αποφασιστική νίκη που θα άνοιγε τον δρόμο προς τη Θεσσαλονίκη!

Η ΜΑΧΗ

Ο Τουρκικός στρατός αριθμούσε 35.000 άντρες χωρισμένους σε 43 τάγματα, 35 πυροβολαρχίες και 12 ίλες ιππικού. Επικεφαλής είχε τοποθετηθεί ο Αλβανικής καταγωγής Ταξίν Πασάς. Η τοποθεσία δεν ήταν τυχαία αλλά αποτέλεσμα μελέτης της περιοχής του γερμανού στρατηγού Φον Γκολτς που δήλωνε πως τα στενά θα γινόταν ο τάφος του ελληνικού στρατού. Τα στενά ανάμεσα στα Πιέρια όρη και στα Καμβούνια όρη και είναι μια ανηφορική, επίπεδη και αδενδρή στενή κοιλάδα με ευνοϊκή οπτική επαφή του αμυνόμενου πυροβολικού έναντι οποιασδήποτε επίθεσης. Η αριθμιτική υπεροχή των Ελλήνων δεν έδινε κανένα τακτικό πλεονέκτημα εντός των στενών.

Ο Ταξίν Πασάς παρέταξε τις δυνάμεις του, όπως ήταν φυσικό, σε σταθερή άμυνα άρνησης κάθε προσπάθειας προσπάθειας προώθησης του ελληνικού στρατού. Άφησε δέκα τάγματα ως εφεδρεία και παρέταξε ένα τάγμα στο βορειότερο σημείο της τοποθεσίας στο Λιβάδι.

Οι Έλληνες επιτελείς σκέφτηκαν ένα απλό αλλά ιδιοφϋές σχέδιο. Κάθε μετωπική επίθεση θα ήταν αυτοκτονία, οπότε σχεδίασαν μια ¨χαλαρή¨ προέλαση στο κέντρο από τρεις μεραρχίες πεζικού υπό τη προστασία του ελληνικού πυροβολικού και τη διπλή υπερκέραση της οχυρής θέσης των Τούρκων αξιοπιώντας έτσι με διαφορετικό τρόπο την αριθμιτική υπεροχή που διέθεταν. Από τα αριστερά των Ελλήνων η τέταρτη μεραρχία (Μοσχόπουλος), το απόσπασμα Ευζώνων του Γεννάδη και η ταξιαρχία ιππικού του Σούτσου, έλαβαν εντολή να κινηθούν προς τους Λαζαράδες, ενώ από τα δεξιά ένα απόσπασμα Ευζώνων και η έκτη μεραρχία (Μηλιώτης) θα έκαναν τον δικό τους ελιγμό. Το σχέδιο ήταν καλό αλλά απαιτούσε συγχρονισμό της επίθεσης του κέντρου με τις δυνάμεις υπερκερασμού καθώς και με το πυροβολικό. Αυτός ο συγχρονισμός δεν επετευχθει ποτέ με αποτέλεσμα να κινδυνεύσουν οι τρεις μεραρχίες του κέντρου με αφανισμό αλλά και να καταφέρει να διαφύγει ο τουρκικός στρατός.

Στις επτά το πρωί της 9ης Οκτωβρίου ξεκίνησε η προέλαση των κεντρικών μεραρχιών με καταιγισμό πυρών από το τουρικκό πυροβολικό. Εκεί συνέβηκε το αναπάντεχο! Το ελληνικό πυρολοβικό δεν είχε τοποθετηθεί στο σωστό σημείο και δεν μπορούσε να καλύψει τη προέλαση! Αποφασίστηκε η άμεση προώθηση του πυροβολικού ώστε να μπορέσει να βοηθήσει τη προσπάθεια του πεζικού τουλάχιστον την επόμενη μέρα...

Ενώ οι τρεις μεραρχίες πεζικού συνέχιζαν την επική προέλαση τους μέσα από πυκνά εχθρικά πυρά, δεχόμενες μεγάλη πίεση, οι δυνάμεις που εκτελούσαν τον ελιγμό από τα αριστερά και κυρίως η ταξιαρχία του ιππικού ήταν άφαντες από το πεδίο της μάχης! Η μονάδα ιππικού δεν κινήθηκε καθόλου με πρωτοβουλία του γηραιού διοικητή Σούτσου που αντικαταστάθηκε αμέσως. Η βροχή δυσκόλευε τη προσπάθεια του πεζικού και όλα φαινόταν να πηγαίνουν στραβά στη πρώτη αυτή μάχη για τον Ελληνικό στρατό.

Εκεί όμως οι ικανοί στρατηγοί έδειξαν την αξία τους και βασιζόμενοι στην απαράμιλλη ανδρεία των στρατιωτών τους ανέτρεψαν τη κατάσταση. Ο στρατηγός Παρασκευόπουλος διέταξε την άμεση μετακίνηση του πυροβολικού εμπρός, ώστε να πλησιάσει στα 3 χιλιόμετρα από το μέτωπο όπου και άρχισε το βομβαρδισμό των τουρκικών θέσεων από τις έξι το απόγευμα! Παράλληλα ο μέραρχος Μοσχόπουλος κατάφερε να προωθήσει αρκετά τις δυνάμεις του ώστε να αποτελεί θανάσιμη απειλή για ολόκληρη την εχθρική παράταξη. Οι τρεις κεντρικές μεραρχίες έφτασαν στα χίλια μόλις μέτρα από τα χαρακώματα του εχθρού παρά τη βροχή και τα καταιγιστικά πυρά. Η νίκη πλησίαζε!

Τότε ο Οθωμανός δοικητής πανικοβλήθηκε και διέταξε υποχώρηση μέσα στη νύκτα. Λόγω του σκότους και της βροχής, η υποχώρηση δεν έγινε γρήγορα αντιληπτή από την ελληνική διοίκηση ώστε να προκληθούν πρόσθετες απώλειες για τους Τούρκους. Οι Τούρκοι μέσα στη βιασύνη τους άφησαν πίσω αρκετούς τραυματίες και όλο το πυροβολικό τους. Πέρασαν βιαστικά μέσα από τα Σέρβια εκτελώντας πρόκριτους της περιοχής και δεν στάθηκαν να καταστρέψουν ούτε τη γέφυρα του Αλιάκμονα, αφήνωντας την οδό προς Κοζάνη ανοικτή για το νικηφόρο ελληνικό στρατό.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Το σχέδιο της μάχης ήταν καλό αλλά λιγάκι περίπλοκο για τον ελληνικό στρατό που είχε να δώσει μάχη για αρκετά χρόνια. Παρά τις δυσκολίες πάντως ο θρίαμβος των ελληνικών όπλων ήταν τεράστιας σημασίας. Όχι μόνο εξύψωσε το ηθικό των Ελλήνων αλλά άνοιξε τον δρόμο προς τη Θεσσαλονίκη και ουσιαστικά σε ολόκληρη τη Μακεδονία! Αυτό το ενδεχόμενο θα διπλασίαζε την Ελλάδα σε έδαφος και πληθυσμό και θα ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να βγει η χώρα από το οικονομικό αδιέξοδο. Η ταχύτατη προέλαση όντως των Ελλήνων σε συνδυασμό με την απουσία ισχυρών Οθωμανικών δυνάμεων στη περιοχή χάρισε μια έυκολη νίκη έξω από τα Γιαννιτσά και στη συνέχεια την άνευ όρων παράδοση της Τουρκικής φρουράς της πρωτεύουσας της Μακεδονίας. Οι Τούρκοι είχαν την απειλή των Βουλγάρων κοντά στη Κωνσταντινούπολη και δε μπορούσαν να αποστείλλουν ενισχύσεις στη Θεσσαλονίκη.

Αυτές οι νίκες και η εύκολη κατάληψη της Θεσσαλίας, κεντρικής και δυτικής Μακεδονίας αλλά και της Θεσσαλονίκης, ανέβασαν το πρεστίζ της Ελλάδος στις μεγάλες δυνάμεις αλλά ήταν και η ουσιαστική αφορμή για τον επόμενο μεγάλο πόλεμο του Ελληνισμού, το Β΄Βαλκανικού με αντίπαλο αυτή τη φορά τη προστατευόμενη της Ρωσίας, Βουλγαρία που τόσο επιθυμούσε να κυριαρχήσει στη μεγαλούπολη του Βορρά.

Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΝΩΛΕΘΡΙΑ ΤΩΝ ΟΘΩΜΑΝΩΝ

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ

7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1571

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Μετά τη κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης (1453), ο δρόμος προς τη κατάκτηση της Ευρώπης ήταν ανοικτός για τους Οθωμανούς Τούρκους. Αποτελούσαν την αιχμή του δόρατος του Ισλάμ και στους πολέμους τους εναντίον των χριστιανών είχαν την αμέριστη βοήθεια των υπόλοιπων μουσουλμάνων και κυρίως της Αιγύπτου. Η ενέργεια της επεκτατικής διάθεσης της νέας απειλής εξ ανατολών για την Ευρώπη ήταν τέτοια που δε στάθηκε μόνο στις κατακτήσεις στη χερσόνησο του Αίμου (Βαλκάνια) αλλά και στη θάλασσα! Μετά την ήττα των Ιωαννιτών ιπποτών και την υποταγή της Ρόδου (1552) οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στη Μάλτα και παρολίγο να καταφέρουν να τη κατακτήσουν. Το μεγαλύτερο πλήγμα για τους Ευρωπαίους και κυρίως για τους Ενετούς ήρθε τον Αυγουστο του 1570 με την υποταγή της Κύπρου και την απώλεια ολόκληρης της Ανατολικής Μεσογείου!

Αυτό ήταν και το τελευταίο πλήγμα που θα μπορούσαν να ανεκτούν οι Ευρωπαίοι της Μεσογείου. Αποφάσισαν να ενώσουν τις ναυτικές δυνάμεις τους και να εξουδετερώσουν τον Οθωμανικό στόλο, συγκροτώντας τον Αντιτουρκικό Συνασπισμό (Sacra Liga Antiturca). Η Ισπανία, η Σαβοΐα, η Νάπολη, η Γένουα, η Σικελία, η Βενετία, η Μάλτα και το Παππικό κράτος δημιούργησαν μια τεράστια αρμάδα στη Μεσσήνη της Σικελίας και αναχώρησαν για την Ελλάδα.

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ

Ο Οθωμανικός στόλος με τη βοήθεια του Αιγυπτιακού και του Αλγερινού κατέπλευσε στον Κορινθιακό κόλπο (τότε κόλπος της Ναυπάκτου) αποτελούμενος από 210 γαλέρες και 63 γαλιότες (μικρότερες γαλέρες). Όλα τα πλοία ήταν κωπήλατα και επέβαιναν επάνω τους 47 χιλιάδες άντρες εκ των οποίων 15 χιλιάδες βίαια στρατολογημένοι Έλληνες από την κυρίως Ελλάδα και την Ιωνία. Ναύαρχος του στόλου ήταν ο Καπουδάν πασάς Αλή.

Ο Χριστιανικός στόλος αποτελούταν από 209 γαλέρες, 70 φρεγάτες και 6 νέου τύπου γαλεάσσες τα οποία ήταν αμφικίνητα (ιστιοφόρα και κωπήλατα). Αυτό ήταν και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του συμμαχικού στόλου! Επάνω στον στόλο επέβαιναν 38 χιλιάδες στρατιώτες εκ των οποίων 8 χιλιάδες Έλληνες, πολλοί εκ των οποίων ανέλαβαν χρέη κυβερνητών στα πλοία της Βενετίας. Χαρακτηριστικές μορφές που συμμετείχαν στη μάχη ήταν ο Μανούσος Θεοτοκόπουλος (αδελφός του θρυλικού Ελ Γκρέκο) καθώς και ο μεγάλος Ισπανός ποιητής Μιγκέλ ντε Θερβάντες ο οποίος μάλιστα χτυπήθηκε τρεις φορές από σφαίρες! Ηγέτης του στόλου ανέλαβε πρίγκηπας της Αυστρίας Ιωάννης.

Οι δύο στόλοι συναντήθηκαν κοντά στα νησιά Εχινάδες και αμέσως ξεκίνησε η μάχη. Ο συμμαχικός στόλος παρετάχθηκε με το ναύαρχο Δον Ιωάννη να κατέχει το κέντρο, την αριστερή πτέρυγα την ανέλαβε ο Ενετός ναύαρχος Βαρβαρίγος και τη δεξιά ο Γενουάτης Ντόρια και μια ικανή εφεδρική δύναμη στα μετόπισθεν. Οι έξι γαλεάσσες παρετάχθησαν μπροστά από όλο τον στόλο προξενώντας έκπληξη με το μέγεθος αλλά και τα ιστία τους στους αντιπάλους. Οι Οθωμανοί παρέταξαν ολόκληρο τον στόλο σε μια γραμμή με τον ναύαρχο στο κέντρο, τα αλγερινά πλοία στο αριστερό άκρο και τα αιγυπτιακά στο δεξί, σε μια προφανή προσπάθεια να υπερκεράσουν τη χριστιανική παράταξη.

Οι έξι γαλεάσσες κινήθηκαν μπροστά από τον συμμαχικό στόλο και βομβάρδισαν τους Οθωμανούς καταφέρνοντας να απεμπλακούν εύκολα λόγω των ιστίων προκαλώντας σοβαρές ζημιές και εκνευρισμό στους επικεφαλείς των μουσουλμάνων. Ο κωπήλατος στόλος των Οθωμανών ξεκίνησε την υπερκέραση και από τα δύο άκρα και στην αρχή φάνηκε πως θα πετύχαινε. Στην αριστερή πτέρυγα των Χριστιανών οι Ενετοί, με πολλούς Έλληνες στα πληρώματα, επιτέθηκαν στους Αιγυπτίους και τους κατατρόπωσαν. Η μάχη ήταν σφοδρή και μάλιστα φονεύθηκαν και οι δύο ναύαρχοι. Στο κέντρο η μάχη ήταν αμφίρροπη και όταν τα πλοία άρχισαν να πλευρίζουν τα πλοία η μάχη έγινε εκ του συστάδην ως μάχη πεζικού! Οι δύο ναυαρχίδες βρέθηκαν κοντα η μία στην άλλη με το ισπανικό καράβι να υπερτερεί σε δύναμη πυρός, με αποτέλεσμα τον θάνατο του Τούρκου ναυάρχου. Αντίθετα στο δεξί άκρο τα πράγματα έγερναν προς τους Αλγερινούς και μόνο η επέμβαση της εφεδρικής δύναμης έσωσε την κατάσταση για τους Γενουάτες.

Η ήττα των Οθωμανών ήταν ολοκληρωτική! Από τα 273 πλοία σώθηκαν μόλις 40 και απώλειες υπολογίζονται σε 30 χιλιάδες άντρες. Αντίθετα οι χριστιανοί έχασαν μόλις 15 πλοία, όμως και 8 χιλιάδες άντρες κυρίως από τις εκ του συστάδην μάχες του κέντρου! Οι σύμμαχοι πήραν 15 χιλιάδες αιχμάλωτους στους οποίους υπήρχαν χίλιοι πεντακόσιοι έλληνες που υπηρετούσαν στον τουρκικό στόλο και απελευθερώθηκαν.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Μέσα στις σημαντικότερες μάχες όλων των εποχών συμπεριλαμβάνονται λίγες μόνο ναυμαχίες. Με πρώτη τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, τη δεύτερη ίσως θέση διεκδικούν η ναυμαχία της Ναυπάκτου και η καταστροφή της Ισπανικής Αρμάδας από τους Άγγλους (1588). Η ορμή των Οθωμανών στη Μεσόγειο ανακόπηκε για αρκετά χρόνια και οι Χριστιανοί κατάλαβαν πως αν συνεργαστούν μπορούν να αντιμετωπίσουν τους μουσουλμάνους. Πολλές περιοχές της Ελλάδος επαναστάτησαν πιστεύοντας στα λόγια των συμμάχων πως βάζουν πλώρη για τη Κωνσταντινούπολη με άμεσο στόχο την επανάκτηση της! Δεν ψεύδονταν οι σύμμαχοι. Στα αρχικά συμβούλια αυτός ήταν ο στόχος αλλά οι έριδες που εμφανίστηκαν μεταξύ των αρχηγών καθώς και οι διαφορετική στόχοι που είχαν οδήγησαν στη λύση της συμμαχίας. Η κάθε δύναμη απέσυρε από τον Ελλαδικό χώρο τους στόλους χάνοντας έτσι τη μοναδική ευκαιρία να επιφέρει αποφασιστικό πλήγμα στους Οθωμανούς όταν είχαν χάσει προσωρινά τη ναυτική τους δύναμη. Η ναυμαχία της Ναυπάκτου άλλαξε και τον τρόπο διεξαγωγής των ναυτικών πολέμων οριστικά. Η κωπήλατη ναυμαχία ύστερα πό 2.500 χρόνια διαδρομής έφτασε στο τέλος της και τη σειρά της πήρε η χρησιμοποίηση του ανέμου με την εξέλιξη των μεγάλων ιστιοφόρων! Μία καινούργια εποχή άρχισε για τη ναυσιπλοΐα αλλά και μια μεγάλη ευκαιρία χάθηκε τόσο για τον χριστιανικό κόσμο όσο και για τον Ελληνισμό που αναγκάστηκε να υπομένει μέχρι το 1821 για την απελευθέρωση του από τα "δεσμά" του ανατολίτη δυνάστη

Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΦΑΡΣΑΛΩΝ
9 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 48π.Χ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας, θριαμβευτής των Γαλατικών πολέμων, αποφασίζει να επιστρέψει στη Ρώμη. Η περιβόητες νίκες του και ο θαυμασμός των Ρωμαίων πολιτών στο πρόσωπο του έχουν προκαλέσει σχεδόν πανικό στη Σύγκλητο που φοβάται την ανάδειξει του σε αυτοκράτορα και οδηγήσει στη κατάλυση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Οι Συγκλητικοί στέλνουν αντιπροσωπεία στον Καίσαρα διατάζοντας τον να αφήσει τις λεγεώνες του στον Βορρά και να εισέλθει στη Ρώμη μόνο με τη συνοδεία του. Ο ιδιοφυής στρατηγός, γνωρίζοντας από πριν τη συμφωνία των πολιτικών με τον Πομπήιο, στρατηγό της Ανατολής, φοβάται τη φυσική του εξόντωση μόλις μπει μέσα στην Αιώνια Πόλη. Οι συνωμοσίες και οι δολοφονίες ήταν μια καθημερινότητα πλέον στη πολιτική ζωή των Ρωμαίων. Αποφασίζει λοιπόν να διασχίσει το ηθικό σύνορο, τον ποταμό Ρουβικώνα, όπου υπήρχε ο διαχωρισμός μεταξύ Ρωμαίου πολίτη και λεγεωνάριου. Διαβαίνοντας τον ποταμό είπε και τη διάσημη φράση "Ο κύβος ερρίφθη" (alea iacta est)! Οι Συγκλητικοί, γνωρίζοντας τη σκληρότητα του Ιουλίου εγκαταλείπουν τη Ρώμη αλλά και την Ιταλία και προσφεύγουν στον Πομποιήο που βρίσκεται στην Ελλάδα με όλες του τις δυνάμεις, τις ανατολικές λεγεώνες της Ρώμης. Ο Καίσαρας ξέρει καλά πως για να εδραιώσει τη κυριαρχία του πρέπει να εξοντώσει τόσο τους αντιφρονούντες πολιτικούς, όσο και τον ίδιο τον Πομπήιο ξεκινώντας έτσι μια σειρά εμφύλιων πολέμων μέσα στην ίδια τη Ρωμαϊκή επικράτεια.

Η ΜΑΧΗ

Ο Ιούλιος αποβιβάστηκε στην Ελλάδα αλλά υστερούσε αριθμιτικά σε στρατό από τους αντιπάλους του. Μπορεί οι λεγεωνάριοι του να ήταν ότι καλύτερο υπήρχε από ανθρώπινο δυναμικό εκείνη την εποχή, αλλά εδώ, ανατολικά της Ρώμης ήταν η "επαρχία" του Πομπήιου. Έτσι ο Καίσαρας αποφάσισε να ξεκινήσει ελιγμούς ώστε να αποφύγει την αποφασιστική σύγκρουση μέχρι να του έρθουν ενισχύσεις από την Ιταλία όπου είχε αφήσει τον πιστό του σύντροφο και στρατηγό Μάρκο Αντώνιο. Το καλοκαίρι όμως περνούσε και τον χειμώνα θα του ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρει προμήθειες για τον στρατό του. Έτσι αποφάσισε να σταματήσει τους ελιγμούς και να δώσει τη μάχη που τόσο πολύ επιθυμούσαν οι αντίπαλοι του! Ο τόπος διεξαγωγής της μάχη η Θεσσαλία και συγκεκριμένα η περιοχή γύρω από τα Φάρσαλα.

Ο Καίσαρας πολύ έξυπνα παρέταξε το στρατό του κατά μήκος του ποταμού Ενιπέα, έχοντας έτσι το αριστερό του άκρο προστατευμένο, δεδομένης της αριθμιτικής υπεροχής του αντιπάλου και ιδίως σε ιππικό. Τοποθέτησε τις λεγεώνες μπροστά σε βάθος έξι αντρών και το ιππικό στα δεξιά. Χρησιμοποίησε και ένα "στρατήγημα" κρύβωντας πολλούς ελαφρά οπλισμένους στο σημείο που υπολόγισε πως θα γινόταν η σύγκρουση των δυνάμεων ιππικού. Σύνολο 22.000 πεζικάριων και μόλις χιλίων αλόγων.

Ο Πομπήιος επίσης τοποθέτησε μπροστά τις λεγεώνες του σε βάθος όμως δέκα αντρών καθώς του το επέτρεπε ο αριθμός των αντρών του. Το ιππικό του 7.000 άντρες το παρέταξε στην αριστερή πλευρά για να κυκλώσει τους άντρες του Ιουλίου και να τελειώσει το μάχη με συνοπτικές διαδικασίες. Ωστόσο ο Πομπήιος πήρε μια ανεξήγητη απόφαση. Διέταξε τους άντρες του να μη προελάσουν και να αφήσουν τους αντιπάλους τους να διατρέξουν όλη την απόσταση, ελπίζωντας να τους κουράση και να τους αποδιοργανώσει με αυτό τον τρόπο.

Οι άντες του Καίσαρα όμως επεφύλαξαν μια δυσάρεστη έκπληξη στον γερο-στρατηγό. Στα μισά της απόστασης σταμάτησαν τη προέλαση, ξεκουράστηκαν και αναδιοργανώθηκαν! Έτσι κατάφεραν και επιτέθηκαν στους λεγεωνάριους του Πομπήιου με πολύ δύναμη κλονίζοντας ολόκληρη τη παράταξη.

Ενώ στο πεζικό η μάχη ήταν αμφίρροπη τα πράγματα στην ιππομαχία εξελίχθηκαν όπως το περίμενε ο Καίσαρας. Οι ιππείς του Πομπήιου επιτέθηκαν και απώθησαν αρχικά τους άντρες του Ιουλίου αλλά τότε εμφανίστηκαν οι κρυμμένοι ακοντιστές και σκόρπισαν τον πανικό στους υπεράριθμους αντιπάλους τους! Η πρωτοφανής αποδιοργάνωση και δειλία που επέδειξε το ιππικό των "δημοκρατικών" στοίχησε και τη μάχη στο στρατόπεδο τους καθώς μετά την υποχώρηση των καβαλάρηδων, το ιππικό του Καίσαρα πλευροκόπησε με δύναμη τη παράταξη του Πομπήιου. Εκεί τελείωσαν όλα καθώς το ηθικό των αντρών των ανατολικών λεγεώνων καταρακώθηκε και άρχισε η μαζική φυγή τους από το πεδίο της μάχης.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Ο Πομπήιος διέφυγε στην Αίγυπτο όπου και δολοφονήθηκε από τον Πτολεμαίο 13ο που ήταν υποτελής στη Ρώμη. Ο Πτολεμαίος έστειλε το κεφάλι του στρατηγού στον Καίσαρα, κάτι που δυσαρέστησε πολύ τον Ιούλιο. Οι συγκλητικοί έγειραν με το μέρος του νικητή και η Ρωμαϊκή Δημοκρατία ήταν πλέον παρελθόν. Η μάχη των Φαρσάλων κατέδειξε με τον πιο προφανή τρόπο την αξία της εκπαίδευσης αλλά και του φρονήματος των στρατιωτών στον πόλεμο. Οι δύο στρατοί που συγκρούστηκαν είχαν ίδιο οπλισμό, παρόμοια εκπαίδευση και αξία στρατηγών. Ο Πομπήιος είχε αριθμητικό πλεονέκτημα ενώ ο Καίσαρας είχε υψηλότερο φρόνημα αντρών και υπερίσχυσε! Οι αριθμοί δεν αποτελούσαν πλέον για τους Ρωμαίους τον κυριότερο παράγοντα στον πόλεμο, όπως συνέβαινε με τους Έλληνες εδώ και πολλά χρόνια

ΓΑΥΓΑΜΗΛΑ 331 π.Χ.

Η ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Ο Αλέξανδρος Γ', ο γνωστός σε όλους μας ως Μέγας Αλέξανδρος, βασιλιάς της Μακεδονίας και αρχιστράτηγος των Ελλήνων έχει ήδη καταφέρει ότι δεν κατόρθωσαν οι προηγούμενοι ηγέτες του ελληνισμού (δεν συμπεριλαμβάνω τη μυθιστορία μέσα) και σε μόλις τρία χρόνια έχει καταλάβει την Ανατολία, τη Φοινίκη και την Αίγυπτο. Η πορεία του είναι τόσο εντυπωσιακή που ο Μεγάλος Βασιλιάς των Περσών Δαρείος Γ΄ Κοδομανός του προσέφερε ανακωχή με τον όρο να κρατήσει τα εδάφη που έχει καταλάβει ήδη και να μη συνεχίσει τη προέλαση του. Με δεδομένη τη διαφορά δυναμικότητας σε άντρες και χρήματα υπέρ των Περσών αλλά και το γεγονός ότι οι Έλληνες θα έπρεπε πλέον να προελάσουν σε καθαρά Περσικό έδαφος μακριά από τη Μεσόγειο, ο πλέον έμπειρος στρατηγός των Μακεδόνων Παρμενίων, εισηγήθηκε στο νεαρό στρατηλάτη να δεχτεί την πρόταση. Ο Αλέξανδρος ανταπάντησε πως αν ήταν ο Παρμενίων θα τη δεχότανε!
Οι Μακεδόνες μόλις έφυγαν από την Αίγυπτο και βαδίζουν ολοταχώς προς τη καρδιά της Περσίας. Αντικειμενικός σκοπός τους είναι η Βαβυλώνα που θα ανοίξει τις πύλες της μυστηριώδους Ανατολής. Το πεδίο όμως της αντιπαράθεσης έχει αλλάξει πολύ σε σχέση με το παρελθόν. Οι στενωποί και οι κοιλάδες της Ανατολίας έχουν δώσει τη θέση τους στις ερήμους και στις αχανείς πεδιάδες της Μεσοποταμίας όπου οι τεράστιοι αριθμοί των Περσών μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στην εξέλιξη των μαχών. Ο ικανότατος αλλά μικρός στρατός της Μακεδονίας μπορεί έυκολα να υπερφαλαγγιστεί από τους πολλαπλάσιους πολεμιστές της Ασίας.

Η ΜΑΧΗ

Ο Δαρείος αυτή τη φορά άκουσε τους στρατηγούς του πολύ προσεκτικά. Επέλεξε τη θέση Γαυγάμηλα, κοντά στα Άρβηλα, για να πολεμίσει τον Αλέξανδρο. Μια πλατιά αχανής πεδιάδα όπου θα μπορούσε να αναπτύξει την τεράστια στρατιά του και να ισοπεδώσει τους Μακεδόνες! Πεντακόσιες χιλιάδες άντρες εναντίον μόλις σαράντα εφτά, αναλογία μεγαλύτερη του 1:10 και η νίκη φάνταζε σίγουρη. Παρέταξε μπροστά από τους πεζούς του διακόσια πολεμικά άρματα ικανά να θερίσουν οποιαδήποτε άμυνα της εποχής και στα πλάγια τους ιππείς. Το χαρακτηριστικό είναι πως οι Πέρσες είχαν στη διάθεση τους περί τους σαράντα χιλιάδες ιππείς, όσους περίπου και το σύνολο των Μακεδόνων! Η νίκη φάνταζε εύκολη και για αυτό ο Δαρείος κράτησε του Ινδικούς πολεμικούς ελέφαντες ως εφεδρεία πίσω από τους πεζούς.
Ο Αλέξανδρος παρέταξε ως συνήθως την αδιαπέραστη φάλαγγα στη κέντρο της παράταξης, τον Παρμενίωνα με μεγάλο όγκο ιππικού στα αριστερά και ο ίδιος ηγούταν της δεξιάς παράταξης με το επίλεκτο ιππικό των Εταίρων και τους πεζέταιρους.

Αντίθετα με τις άλλες δύο μάχες (Γρανικός 334π.Χ., Ισσός 333π.Χ.) που ο Μακεδόνας στρατηγός επιτέθηκε πρώτος τώρα οι συνθήκες τον ανάγκασαν να επιλέξει την άμυντική τακτική. Από την άλλη ο Δαρείος γεμάτος αυτοπεποίθηση ξεκίνησε τη σύγκρουση στέλνωντας τα άρματα να διασπάσουν τη φάλαγγα και να ετοιμάσουν το έδαφος για τη γενική έφοδο. Οι φαλαγγίτες όμως επεφύλαξαν μια δυσάρεστη έκπληξη στον Πέρση βασιλιά καθώς αντιμετώπισαν τα άρματα χωρίς καμία απώλεια! Τότε ο Δαρείος διέταξε γενική επίθεση κυρίως με το ιππικό στις δύο πλευρές. Η αριστερή πλευρά της Μακεδονικής παράταξης δέχτηκε το μεγαλύτερο πλήγα με τον Παρμενίωνα να μη μπορεί να ανταπεξέλθει μόνος του και κάλεσε ακοντιστές από την εφεδρεία της στρατιάς. Η φάλαγγα άνοιξε πολύ για να αντιμετωπίσει το πλάτος της παράταξης των Περσών αλλά και να βοηθήσει το ιππικό, αφήνοντας έτσι ένα αρκετά μεγάλο κενό στο κέντρο ακριβώς της στρατιάς, δίνοντας την ευκαιρία στους αντιπάλους να τη διασπάσουν. Οι Πέρσες ιππείς που τελικά περάσανε μέσα από το κενό, αντί να επιτεθούν στη φάλαγγα από πίσω, επιτέθηκαν στο στρατόπεδο των Μακεδόνων με σκοπό να λαφυραγωγήσουν χάνοντας έτσι μια μοναδική ευκαιρία να χαρίσουν τη νίκη στον ηγεμόνα τους!

Η Ελληνική παράταξη άντεξε τη σφοδρή επίθεση των ασιατών και τώρα ήρθε η σειρά του Αλέξανδρου για αντεπίθεση. Με μία παραπλανητική κίνηση προς τα δεξιά, παρέσυρε το σύνολο των Περσών ιππέων μακριά από τη παράταξη τους και τότε με τους Εταίρους του επιτέθηκε κατά μέτωπο εναντίον του ίδιου του Δαρείου θερίζοντας τους αμυνόμενους στο διάβα του!
Οι Μακεδόνες και ο ίδιος ο Αλέξανδρος έφτασαν σε απόσταση αναπνοής από τον Μεγάλο Βασιλιά που πανικοβλήθηκε και εγκατέλειψε το πεδίο μάχης ακόμα μία φορά (Ισσός), εγκαταλείπωντας αυτή τη φορά οριστικά και την αυτοκρατορία του! Ύστερα από δύο ώρες μάχης και περί τους εξήντα χιλιάδες νεκρούς Πέρσες, ο μεγάλος αντίπαλος του Ελληνισμού κατατροπώθηκε χάρη στη στρατηγική ιδιοφυία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και το απαράμιλλο θάρρος των στρατιωτών του.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η μάχη στα Γαυγάμηλα σφράγισε το τέλος της εποχής των Περσών και σημάδεψε την απαρχή της Ελληνιστικής εποχής. Τα ελληνικά έγιναν η κυριάρχη γλώσσα του κόσμου και παρέμειναν μέχρι τη πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453μ.Χ. Ο ελληνικός πολιτισμός διαδώθηκε μέχρι την Ινδία και τη Κίνα και κυριάρχησε στη κουλτούρα όλων των λαών από εκείνη τη στιγμή μέχρι και σήμερα. Το όραμα του Αλέξανδρου για μια μεγάλη αυτοκρατορία με την ειρήνη να κυριαρχεί στο εσωτερικό της ήταν το εφαλτήριο της Pax Romana αλλά και της σημερινής προσπάθειας για την λεγόμενη Pax Americana! Η έννοιες της ελευθερίας, της τέχνης, της επιστήμης απλώθηκαν σε ολόκληρο το γνωστό κόσμο, μεταλαμπαδεύοντας έτσι τη γνώση των αρχαίων και σε άλλους λαούς, που σε περίπτωση νίκης των Περσών θα εμεναν για πάντα στο σκοταδισμό της Ανατολής

Ο Θρίαμβος ενός Πιστού. Η μάχη του Χαττίν

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Τα χρόνια πριν το 1187 υπήρξε αύξηση της ισχύος ενός μουσουλμάνου ηγέτη, του Σαλαντίν, που κατάφερε μέχρι το 1186 να ενώσει όλους τους μουσουλμάνους, από την Αίγυπτο μέχρι την Μεσοποταμία, και να αναδειχθεί στον πιο επικίνδυνο ηγέτη που είχαν να αντιμετωπίσουν οι σταυροφόροι μέχρι τότε. Αντίθετα με την πρωτοφανή σύμπνοια και ενότητα που είχαν οι μουσουλμάνοι, το Βασίλειο της Ιερουσαλήμ σπαρασσόταν από εσωτερικές αντιπαλότητες. Ο Βαλδουίνος Δ' πέθανε το 1185. Μην έχοντας εμπιστοσύνη στον επ' αδελφή γαμπρό του, Γκυ των Λουζινιάν, μετά την άρνησή του να τον βοηθήσει σε μία επίθεση κατά των μουσουλμάνων, είχε ορίσει διάδοχό του τον πεντάχρονο ανηψιό του, τον Βαλδουίνο Ε' το 1183.Ο Βαλδουίνος Ε' ανέβηκε στο θρόνο, αλλά επειδή ήταν ανήλικος ο θείος του πριν πεθάνει όρισε αντιβασιλέα, το Ραϋμόνδο της Τρίπολης.Το 1186, όμως, ο Βαλδουίνος Ε' πέθανε. Ο Ραϋμόνδος προσπάθησε να σταματήσει την άνοδο στο θρόνο της μητέρας του Βαλδουίνου, Σιβύλλας, και του συζύγου της, Γκι ντε Λουζινιάν. Σ' αυτό συμφωνούσαν οι περισσότεροι φεουδάρχες και αξιωματούχοι του βασιλείου. Ο υποψήφιος που πρότεινε για το θρόνο της Ιερουσαλήμ ήταν ο σύζυγος της Ισαβέλλας, αδερφής της Σιβύλλας και του Βαλδουίνου Δ', ο Ονφρουά ντε Τορόν. Η προσπάθεια του Ραϋμόνδου, όμως, δεν απέδωσε. Ο Ονφρουά δήλωσε πίστη στον Γκυ, και αυτό ανάγκασε τους περισσότερους φεουδάρχες να δεχθούν ως βασιλιά τους τον Γκυ. Ο Ραϋμόνδος αποσύρθηκε στην Τρίπολη.

Την ίδια περίοδο ένας από τους σημαντικότερους υποστηρικτές του Γκυ, ο Ραϋνάλδος του Σατιγιόν, κύριος του Κεράκ και παλαιότερα πρίγκηπας της Αντιόχειας, άρχισε να επιτίθεται στα καραβάνια των προσκυνητών που περνούσαν από το Κεράκ προς την Μέκκα και να τα λεηλατεί. Ο Σαλαντίν διαμαρτυρήθηκε και ζήτησε από τον Γκυ να σταματήσει τις επιθέσεις του Ραϋνάλδου και να ελευθερώσει τους αιχμάλωτους προσκυνητές. Ο Γκυ συμφώνησε και διέταξε την απελευθέρωση των αιχμαλώτων, αλλά ο Ραϋνάλδος αρνήθηκε να υπακούσει. Έτσι ξεκίνησε νέα σύγκρουση μεταξύ του Σαλαντίν και των σταυροφόρων.







Η ΜΑΧΗ

Στις αρχές του 1187 ο Σαλαντίν πέρασε στην επίθεση και στρατοπέδευσε στη Τιβεριάδα απειλώντας ολόκληρη την επικράτεια του βασιλείου της Ιερουσαλήμ. Ο βασιλειάς Γκυ αποφάσισε να αντιπαρατεθεί σε ανοικτό πεδίο στον ηγέτη του μουσουλμανικού κόσμου κάτι που βρήκε αντίθετο τον Ραϋμόνδο καθώς τόσο το έδαφος όσο και οι τακτικές μάχης ευνοούσαν τους ελαφρύτερα οπλισμένους πολεμιστές του Σαλαντίν. Η έλλειψη νερού στη περιοχή αναγκάζει τους στρατούς να προελαύνουν από όαση σε όαση και από ρυάκι σε ρυάκι, κάτι που δίνει την ευκαιρία στους πιο ευκίνητους στρατούς ή στους στρατούς που έχουν ήδη στρατοπεδεύσει στη περιοχή να στήνουν φονικές ενέδρες στους αντιπάλους τους. Αυτά τα δύο πλεονεκτήματα τα κατείχε ο Σαλαντίν κάτι που αναγνώρισε ο Ραϋμόνδος αλλά όχι ο Γκυ και ο κύριος υποστηρικτής της επιθετικής ενέργειας Ραϋνάλδος.
Στα μέσα του καλοκαιριού (3 Ιουλίου) ο σταυροφορικός στρατός εγκλωβίστηκε σε μια άνυνδρη πεδιάδα αποκλεισμένος από τις πηγές νερού της περιοχής. Οι μουσουλμάνοι ιπποτοξότες, αποφεύγοντας τη σύγκρουση σώμα με σώμα, παρενοχλούσαν διαρκώς τόσο την εμπροσθοφυλακή όσο και την οπισθοφυλακή του στρατού της Ιερουσαλήμ, προξενώντας μικρές μεν απώλειες, εξουθενώνοντας τους όμως και αποκλείοντας τους από τη προμήθεια φρέσκου νερού. Διψασμένοι, κουρασμένοι και αργοκίνητοι με βαρύτερο οπλισμό οι σταυροφόροι δέχονται πλέον καταιγισμό βελών καθώς βρίσκονται στη μέση της πεδιάδας. Οι μουσουλμάνοι καλυπτόμενοι από τους καπνούς των εστιών φωτιάς που άναψαν στους γύρω λόφους, καλπάζουν προς τους χριστιανούς, αδειάζουν τη φαρέτρα τους και διαφεύγουν, αποφεύγοντας τη σύγκρουση σώμα με σώμα. Η τέλεια ενέδρα έχει στηθεί και αποδίδει. Ο Ραϋναλδος προσπάθησε αρκετές φορές να σπάσει τον κλοιό των αντρών του Σαλαντίν αλλά μάταια. Όλο και περισσότερες απώλειες και κούραση κάλυπτε το στρατόπεδο του Γκυ. Στο τέλος της μέρας οι απώλειες των χριστιανών ήταν τρομακτικές με ελάχιστες αντίστοιχες στο στρατό του Σαλαντίν. Οι εναπομείναντες σταυροφόροι παραδόθηκαν και ο ευσεβής Σαλαντίν χάρισε τη ζωή σε πολλούς αλλά όχι και στον Ραϋνάλδο που εκτέλεσε ο ίδιος προσωπικά!

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Η μάχη του Χαττίν στοίχησε στους χριστιανούς την απώλεια της Ιερουσαλήμ. Ο Σαλαντίν προέλασε προς την πόλη και ανάγκασε τη φρουρά της να την παραδόσει ύστερα από σύντομη πολιορκία. Οι πολίτες, οι στρατιώτες και οι κληρικοί πλήρωσαν σε χρυσάφι τον ηγέτη των μουσουλμάνων για τη ζωή τους και ο Σαλαντίν εγγυήθηκε (όπως και έγινε) την ασφαλή διέλευση τους μέσα από τα πρόσφατα κατεληφθέντα αραβικά εδάφη. Η ιερή πόλη, ο αντικειμενικός στόχος των σταυροφοριών, έπεσε ύστερα από 88 χρόνια στα χέρια των μουσουλμάνων. Εκτός της Τύρου, της Τρίπολης και της Αντιόχειας, όλα τα κάστρα και η σημαντικές πόλεις της επικράτειας της Ιερουσαλήμ παραδόθηκαν στον Σαλαντίν. Η μεγάλη αυτή ήττα καθώς και η πτώση τόσων πόλεων προκάλεσε αίσθηση στην Ευρώπη και δικαίως θεωρείται το σημαντικότερο γεγονός αλλά και εφαλτήριο για τη νέα μεγάλη σταυροφορία.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η μάχη αυτή κατέδειξε με τον πλέον εμφανή τρόπο τα αποτελέσματα της έλλειψης ισχυρής κεντρικής ηγεσίας σε ένα στράτευμα. Ενώ οι μουσουλμάνοι είχαν έναν δυναμικό ηγέτη, οι χριστιανοί ήταν χωρισμένοι σε πολλά στρατόπεδα και οι κινήσεις του στρατού είχαν περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα (για τη διατήρηση των εύθραστων ισσοροπιών) παρά στρατηγικό και τακτικό. Η ανοησία και η έπαρση του βασιλιά Γκυ αλλά περισσότερο του Ραϋνάλδου στοίχησαν στους χριστιανούς όχι μόνο τη μάχη, αλλά σφράγισαν και το μέλλον της περιοχής καθώς ποτέ ξανά η Ιερουσαήλ δεν θα αποτελούσε ένα τόσο ισχυρό προπύργιο της Ευρώπης στη Μέση Ανατολή. Θα έπρεπε να περάσουν 780 ολοκληρα χρόνια, μέχρι τον πόλεμο των έξι ημερών του 1967 (κατάληψη δυτικής Ιερουσαλήμ από το Ισραήλ) εώς να χάσουν , έστω και μέρος της εξουσίας πάνω στη πόλη οι μουσουλμάνοι.

ΡΩΜΑΪΚΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ (Ή ΡΩΜΑΪΚΟΣ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η επέμβαση του Πύρρου, βασιλειά της Ηπείρου, στη Νότια Ιταλία και στη Σικελία είχε αναγκάσει δύο άσπονδους εχθρούς να συμμαχήσουν ώστε να καταφέρουν να αντιμετωπίσουν τον ακαταμάχητο Έλληνα στρατηγό. Ότι δεν κατάφεραν οι δύο μεγάλες πόλεις με τους στρατούς τους, το κατάφεραν οι Συρακούσες που ενώ είχαν καλέσει τον Πύρρο να κατανικήσει τους Καρχηδονίους, τελικά τον έδιωξαν με τη δικαιολογία της βαριάς φορολογίας που επέβαλε ο στρατηγός ώστε να κατασκευαστεί από τους Συρακούσιους ισχυρός στόλος. Ο Πύρρος είχε περιορίσει τους Καρχηδονίους στο οχυρό λιμάνι τους Λιλύβαιον και μόνο με τη συνδρομή του στόλου θα μπορούσε να το καθυποτάξει. Οι Συρακούσιοι βλέποντας την ενδυνάμωση της Ρώμης δεν θέλησαν τη συντριβή της Καρχηδόνας και έτσι έδιωξαν τον Ηπειρώτη στρατηγό το έτος 275π.Χ.
Ο νέος μεγάλος πόλεμος στη Δυτική Μεσόγειο δεν άργησε να έρθει. Η Καρχηδόνα ανεκατέλαβε όλα τα χαμένα εδάφη στη Σικελία εκτός από την άμεση επικράτεια των Συρακουσών και η Ρώμη όλη τη Magna Grecia. Έτσι το 264 π.Χ.οι δύο "σύμμαχοι" διέλυσαν τη συμμαχία τους και ξεκίνησε μία κολοσσιαία σύγκρουση οι Καρχηδονιακοί Πόλεμοι.

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ

Το έτος 249 π.Χ. η Καρχηδόνα πέτυχε μια αποφασιστική μάχη στη θάλασσα έξω από τη Δρεπάνη στη Σικελία και έγινε κύριος της Δυτικής Μεσογείου. Η καταστροφή της Ρώμης ήταν περισσότερο οικονομική παρά στρατιωτική. Ο Πρώτος Καρχηδονιακός Πόλεμος που μαινόταν κυρίως στη Σικελία δεν είχε αλλάξει τροπή καθώς οι Ρωμαίοι κέρδιζαν συνεχώς έδαφος περιορίζοντας τους Αφρικανούς στα οχυρά τους. Η ναυτική υπεροπλία όμως των Φοινίκων τους επέτρεπε να στέλνουν συνέχεια εφόδια και ενισχύσεις στη Σικελία. Έτσι οι Καρχηδόνιοι μπορούσαν και συντηρούσαν τον πόλεμο εξαντλώντας τους Ρωμαίους σε έναν μακροχρόνιοι πόλεμο που ωφελεί τον αντίπαλο με ισχυρότερη οικονομία.
Η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο και καθώς η Ρώμη αδυνατούσε να ναυλοχήσει καινούργιο στόλο, οι Ρωμαίοι ευγενείς έκαναν αυτό που δεν είχαν κάνει οι Συρακούσιοι παλαιότερα. Δώρησαν το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιών τους στη πολιτεία και έτσι το έτος 241 η Ρώμη είχε έναν καινούργιο στόλο έτοιμο να πολεμήσει εκ νέου στη θάλασσα. Εκατόν δέκα καινούργιες πεντήρεις εξοπλισμένες με τον corvus, έναν μηχανισμό που επέτρεπε στους Ρωμαίους πεζοναύτες να εφορμούν εναντίον των αντιπάλων πλοίων, μετατρέποντας τη θαλάσσια σύγκρουση σε πόλεμο με κανόνες στεριάς.
Ο Καρχηδονιακός στόλος απέπλευσε από τον ναυσταθμό του την άνοιξη γεμάτος σιτάρι και λοιπά εφόδια για τον στρατό στη Σικελία, καθιστώντας τον αργοκίνητο και ευάλωτο. Εκατόν τριάντα πεντήρεις με εμπειροπόλεμα πληρώματα προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν τον ούριο άνεμο και να προσεγγίσουν τη Σικελία κοντά στις Αιγούσες Νήσους. Ο Ρωμαίος ναύαρχος Gaius Lutatius Catulus εκμεταλλεύτηκε με περίσσο θάρρος και μαεστρία την κατάσταση και καταναυμάχησε τον φοινικικό στόλο καθιστώντας τη Ρώμη κυρίαρχη και στη Μεσόγειο.

ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ

Οι Καρχηδόνιοι αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν ύστερα από 23 χρόνια πολέμου. Παραιτήθηκαν από τις κτήσεις τους στη Σικελιά, Κορσική, Σαρδηνία καθώς και από όλα τα μικρά νησιά στη περιοχή. Απελευθέρωσαν χωρίς λύτρα τους Ρωμαίους αιχμαλώτους ενώ πληρωσαν ακριβά για τον επαναπατρισμό των δικών τους. Πλήρωσαν επιπλέον 3.200 τάλαντα (σχεδόν 96 τόνους) χρυσό ως πολεμική αποζημίωση. Ο πόλεμος έληξε με θρίαμβο των Ρωμαίων, ο πρώτος πόλεμος που κέρδισαν στη θάλασσα!

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Το πρώτο άμεσο ώφελος για τη Ρώμη ήταν η συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας της ναυτικής ισχύος για να εγκαθιδρύσουν το Imerium Romanum που τόσο ήθελαν. Κατά τη διάρκεια του πρώτου Καρχηδονιακού πολέμου χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο όρος Mare Nostrum και μάλιστα από έναν λαό που δεν είχε και ιδιαίτερη ναυτική παράδοση. Στο εξής οι Ρωμαίοι είχαν ισχυρότερο στόλο από όλους τους αντιπάλους τους (Β΄ Καρχηδονιακός πόλεμος, Συρακούσες, Μακεδονία) , εξασφαλίζοντας ένα μεγάλο πλεονέκτημα για τους στρατούς που μάχοταν στη στεριά.
Το μεγαλύτερο ώφελος όμως ήταν η ενίσχυση του ήδη ανεβασμένου πατριωτικού αισθήματος των Ρωμαίων πολιτών. Αυτό έγινε κυρίως με την προσφορά των πλούσιων Ρωμαίων να δωρήσουν τις περιουσίες τους υπέρ της πατρίδος και να εξασφαλίσουν έτσι την τόσο αναγκαία ναυτική υπεροπλία. Αντίθετα με τους Συρακούσιους, οι Ρωμαίοι θυσίασαν τους κόπους των οικογενειών τους για χάριν της πατρίδος. Η αυταπάρνηση τους έκανε τους απλούς πολίτες να πολεμήσουν με περίσσο θάρρος και να φέρουν τη νίκη στα Ρωμαϊκά όπλα!